ڕۆژئاوای کوردستان له نێوان دوێنێ و ئه‌ مڕۆدا ... محەمەد مەندەلاوی

له پێناوی گرنگی ڕۆژ ئاوای كوردستان به تايبه ت، و وه ڵاتی سوريا به گشتى، وته يكى كه سايه تيكى ميسرى هه يه، به ڕه چه ڵه ك فه ره نسى، نێوى (سولێمان پاشا ى فه رنساوييه) ئه م كابرايه دامه زرێنه رى سوپای ميسرى بوو، پيش دوو سه د ساڵ له مه و به ر. له كاتى فه رمانڕه وايى (خدێوى عه باس) و (محه مه د عه لى پاشا) بوو به سپا سالارى سپاى ميسر، تێدا ئه ڵی:" ئاسايشى شام له زنجيره شاخه كانى توروس ده ست پێ ئه كا، و ئاسايشى زنجيره شاخه كانى توروس له ته نگه ڵانه كانى سيناء ده ست پێ ئه كا، و ئاسايشى قاهيره له م ته نگه ڵانانه ده ست پێ ئه كا، قاهيره كليلى شامه (سوريا)، شاميش كليلى ناوچه كه يه". ئه م وته يه، نيشانى ئه دا، كه سوريا كليلى ڕۆژهه ڵاتی ناوه راسته، هه ر لايه نيك ويستبێ ئه گنده ى (ئه جنده ى) خۆی له ڕۆژهه ڵاتی ناوه‌ راست جێبه جێ بكا، ده بێ وه ڵاتی سوریا به ده ستيوه بێ، چۆن سوريا كليله، كه سيش ناتوانى بچيته نێو ماڵیکه وه ئه گه ر كليلى ده رگاكه ى پی نه بێ؟؟ له به ر ئه م گرنگييه و تايبه ت مه نديه يى سوريا، روسيا وه كو دوومين وه ڵاتی به هێيزى جيهان دانستان له سه رى ناكا. پێش دوو سێ ساڵ له مه و به‌ ر هه موو جيهان بينين چۆن روسه كان له گه ڵ ئه مریکا و وه ڵاتانی ڕۆژئاوا دانستانيان له سه ر ليبيا و قه زافيان كرد، له به ر ئه وه ى، كه ليبيا له هه موو بواركانه وه چا ره کیک گرنگى سورياى نييه، به تايبه ت له بواری جیوپوله‌ تیکه وه‌. له مێژه وه‌، پێش روسه كان و عه ره به كانى بيابان، رومه كان گرنگی ئه م وه ڵاته يان به باشى ده يانزاني بو، له به ر ئه م گرنگیه دايان نابو وه كو كورسى مه مالكى روم له وه ڵاتانى ئاسيا. دواى رومه كان و پتر له هه زار و چوارسه د ساڵ پێش روسه كان، عه ره به كانى بيابانى حيجاز، كه پلانی داگیرکردن و تاڵانى ناوچه‌ که یان دانابو زۆر به باشى ئه م تايبه بت مه ندى سورييه يان ئه زانى، كه ئه وه بوو، يه كم (ده و ڵه تى) ئه عراب پاش هاتنى ئيسلام و داگیر کردنى شام، له و وه ڵاته (ئه مه وييه كان) (662- 750م) بناخه ى دانان، كه پانتایه که ی، دواى چه ند ساڵیک له سه مه ر قه ند و بوخارا ده ستى پی کرد، هه تا فاس، له وه ڵاتی مه غريب، وه له مه سقه ته وه، هه تا ئيشبيليه، له وه ڵاتی ئيسپانيه. با په نديكى پێشینانتان بۆ بگێرمه وه كه ده ڵی:" ده وڵه تى داد (عدل) له به ين ناچی ئه گه ر كافريش بى. ده وڵه‌ تى سته م كار له به ين ئه چی ئه گه ر موسه ڵمانيش بي؟. ئه مه دۆخی ده وڵه تی ئه مه وييه كان بوو، دواى (88) ساڵ له فه رمانروايى سته م كارانه ى ئه مه وييه كان، ديسان له سه ر خاكى كوردان نزيك به ڕۆژ ئاواى كوردستان له ساڵی (750) زايينى كوتايى پی هات له سه ر ده ستى هه نديك له ئه وان زۆردارتر و سته م كارتر، كه به نێو بانگن له مێژوو به عه باسييه كان، سه‌ ر کرده که یان پاشناوی "سه فاح" بوو، به واته ى خوێنڕێژ. دواى فه رمان روايى ئه عرابى ئه مه وى و پاشان عه باسى، كورده كان به سه رۆكايه تى (صه لاح الدينى ئه يوبى) بو به رگری کردن له ناوچه که له به رامبه ر هێڕشى ئوروپيه خاچ په ره‌ سته کان شاميان كرد به پايته ختى ده وله تيك به هێز، به نێو ده وڵه تی ئه یوبی، ئه م ده‌ وڵه‌ ته، به هه ر شيوه يك بى له مێژوو به ده وله تيكى كوردى له قه ڵه م ده درى. له م بواره وه ئاماژه ئه كه ين به هه ڵبه سته به نێو بانگه کی دادوه رى دادوه ران (قاضي قضاة) ى شام (محي الدين بن محمد) به نێو بانگه به (ابن الزكي) له ساڵى (579) کۆچی نووسێتی بو ستايشى صه لاح الدين و كوردان، كه تيا ئه ڵى:

الحمدُ لله ذََلتْ دَوْلًتْ الصًلبي . . . وَعَزً بِالكُرْدِ دينُ المصطفى العربي
وَ فَتحكم حَلَباً بِالسًيفِ في صَفَر . . . مُبَشًِرٌ بِفتوحِ القدسِ في رجب.

وه‌رگێڕان:

سوپاس بو خوا وڵاتی خاچ په ره ستان كه ساس كرد. . . به كوردان، ئايينى موصطه فاى عه ره بى سه ر فرازكرد  ئازاد كردنتان حه له ب له مانگی سه فه ر به شمشێر. . . مژده ده ره بو ئازاد كردنى قودس له مانگی ره جه ب.

 با بگه رينه وه سه ر وته كه ى (سولێمان پاشا ى فه رنساوى) كه تيا ئه ڵى:" ئاسايشى شام له ز نجيره شاخه كانى توروس ده ست پێ ئه كا " له به ر ئه م گرنگیيه و تايبه تمه نديه توركه كان له ساڵى (1939) له گه ڵ ده وڵه تى فه ره نسا، كه ئه و سه رده مه راسپێرى (انتداب)ى له سه ر سوريا بو، ڕێکه و تنيكيان واژۆکرد، به پێی ئه و ڕێکه وتن نامه يه، زنجيره شاخه كانى توروس له گه ڵ هه رێمی ئه سكه نده روونه، به يه ك جارى دران به كۆماڕی توركيا، ميراتگرى پیاو بیماره که ی ئوروپا (ده وڵه تى عوثمانى)، توركه كان، به م ده ست كه وتنه يش رازى نه بون، هه تا گۆڕه که ی سوله ێمان شاه. . . كه به پانتایی (8797) مه ترى چوارگۆشه يه، له نييوان دڵی (خاكى سوريايه) به خاكى توركيا دائه نرى و په رچه می تورکیا له سه ره، له گه ڵ پۆلیک جه ندرمه ى توركى هه تا ئه مڕۆ، - ئيتر عه ره به كان سه رفرازى وڵات له كوێه‌؟! له بير نه چی، له عێراقیش، له شارى كوت، توركه كان گۆڕستانیان هه يه، و په رچه می توركيا له سه رى شه كاوه يه تا ئێستاى (2013)زايينى-. نازانم، له دوور نا چی ئه و سپاى تورکه کان كه له نه وه ده كانى چه رخی ڕابردوو له کاتی شه ر له باشوورى كوردستان، له نێوان دووشه ش رويدا، شه شه که ی ئه ولا، له گه ڵ شه‌ شه‌ که ی ئه‌ ملا، هاتنه ناو خاکی باشووری کوردستان وه ك ناوبژیوان. ئه من وه كو كورديك زۆر ئه ترسم، كه ڕۆژیک بێ چادرگه که یان وه كو گۆڕه که ی سوله ێمان شاه. . . لێ بێ و ئه م چادرگه يه به خاكى خۆیان بژمارن، هه ر وه كو ئه وه ى به باكوورى كوردستانيان كرد، كه ئه‌ مڕۆ به به شيك له خاكى (توركيا) له قه ڵه م د ه ده ن؟!. هه ر وه كو ئاماژه مان كرد له سه ره تاى وتاره كه، به وته کی (سوله ێمان پاشا ى فه رنساوى) كه له دێرى دوومى ئه ڵێ:" ئاسايشى زنجيره شاخه كانى توروس له ته نگه ڵانه كانى سيناء ده ست پێ ئه كا " مه به ست له زنجيره شاخه كانى توروس ئه و وه ڵاته یه، كه ئه كه ويته ئه و به رى چیاکه، ئه مه يش بێ شك (توركيا) يه. ڕامیاران (سياسه ت مه دارانى) تورك له مێژه زانيويان گڕنگی و تایبه ت مه ندی جييوپۆله تيكى سيناى ميسرى، له به ر ئه مه تا ئه مڕۆ به شێوه‌ کی راسته و خۆ ده‌ ست دریژی ئه که بو ناو ئه م وه‌ ڵاته ‌بو ئاسايشى (وڵاته كه يان) كه پی ده ڵێن تورکیا. ئایا دووشه شه‌ حاكمه كه ى باشوورى كوردستان، به شه شه كه ى سولێمانى و شه شه كه ى هه ولێره وه، چواریه‌ کی توركه تورانييه كان له ڕاميارى (سيا سه ت) تێ ئه گه ن؟، تايبه ت بو خاكى وه ڵاتی خۆیان كوردستانى گه ورا، نه ده ره وه ى كوردستان؟!. له كاتيك توركه كان نیوچه دووڕگه ی سيناء ميسرى به سنوورى ئاسايشى خۆیان ئه زانن، و ئێرانييه كان باشوورى لوبنان به به شى له سنوورى ئاسايشى خۆيان ئه ژمارن، و مه مله كه تى عه ربستانى سعودى، مه مله كه تى ئوردن به قووڵایی ئيستراتيجى خۆی ئه ژمێرى. به داخه وه، سه ر كرده ى كورده كانى باشووريش له شه و و ڕۆژ هاوارئه كه ن له ڕاگه یاندنه كانيان، چياى حه مرين (چگاسوور) سنوورى باشوورى كوردستانه، كاتيك مرۆڤی كورد سه يرى نه خشه ى ناوچه كه ئه كا، ديار بوى ئه دا كه زۆربه ى شاره كانى گه رميان له و دييوى چياى حه مرينن، ئه مه يش ئه وه ده گه ينى كه ئه و شارانه، به وته ى سه ركرده كورده كانى باشوورى كوردستان، له دۆخێ جێبه‌ جێ کردنى ماده ى (140) ده چنه پاڵی ده وڵه تى عێراقه وه به بی چۆن و چرا. ئايا، ڕامیاری كردن وهايه؟، ئه مه گه مه كردن به خاكى پیرۆزى كوردستان نييه؟. ئايا، ڕۆژئاوای كوردستان قووڵايى باشوور و ۆژهه  ڵاتى كوردستان نييه؟ ئايا، ده روازه ى كوردستان نييه بو جيهانى ده ره وه، له ڕێ زه رياى سپی ناوه‌ ڕاست؟. ئايا، خاكه كه ى، خاكى كوردستان نييه؟. ئايا، خه ڵكه كه ى، به شى له خه ڵكى كورد نيين؟. که واته، بو ئه م خه م سارييه؟. ئه گه ر خاکه که ی کوردستانه و خه ڵکه که ی کوردن ؟، بو ناچنه هانيانه وه، دژ به ئيسلامييه كۆنه خوازه كان و ئاده م كوژه‌ کان؟!.

با له كۆتایی شتيك بارمه بيره وه، له هه شتاكانى چه رخی ڕابردوو ده وڵه تی ئێران هێرشيكى فره وان كرد له سه ر ڕۆژهه ڵاتی كوردستان، يه ك سه ر به بى چوون و چرا، باشوورى كوردستان هێزی پشتیوانی درست كرد و ناردى بو ڕۆژهه ڵاتى كوردستان، بو به رگری کردن، له خاک و نه ته وه ی کورد، له و دیوی سنووری ده ست کرد، له به‌ رابه‌ ر سپاى داگييركه رى ئێران. ئايا، بو پارته کانی ڕۆژهه ڵاتى كوردستان ئه مڕۆ ئه و كاره ى دوێنێ باشوورى كوردستان كردى ناكه ن؟؟؟. خه لكى كورد له هه موو كوردستان باش ئه يزانى، ئه مه چه ند ساڵه زوربه ی پارته کانی ڕۆژهه ڵاتى كوردستان شه ريان راگرتووه - ئه مه يش هۆى خۆی هه يه، ئێرا جاى باسكردنى نييه- باشه، بو پێشمه ڕگه کانیان ره وانه ى ڕۆژئاواى كوردستان ناكه ن، مه گه ر خاك هه ر خاكى كوردستان نييه و نه ته وه يش هه ر نه ته وه ى كورده؟!. هیيوا دارين ئه مڕۆ له م وه رچه رخانى مێژووه، كه جيهان تێدا تێپه ڕ ده بێ هه موو پارته كانى كوردستانى گه‌ ورا و سه ركرده كانيان له بيرى ته سكى حيزبايه تى و به رژه‌ وه ندى كه سايه تى ڕزگارى خۆيان که ن، بو بيرى نه ته وايه تى و كوردستانيكى يه ك پارچه. ئه گه ر ئه مڕۆ ڕامیای نیو ده وڵه تى ڕێ نادا بو یه ک گرتوی خاكى کوردستانى دابه ش کراو، با ئه م یه ک گرتنه ى خاك و خه ڵك، له نیو مێشکی خۆیان و خه ڵکی کورد دروست که ن بو دوا ڕۆژى نه ته وه كه مان.


 

 

 


 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

بابەتی زیاتری نووسەر