کورد و خۆڕاگرتن د یاریا سیاسی دا ! ...محمەد شەریف سندی
هلوەشانا رژێما بەعس و نەمانا ئێک ژ مەزنترين دکتاتۆرێ چەرخێ بيستێ، باندۆرەکا مەزن لسەر هەموو ئيراق و دەڤەرێ کر.هەلبەت ئەڤێ چەندێ کارتێکرنا خوه لسەر کوردستانێ ژک هەبوو.ب دلخوەشيڤە، دێ بێژم کو هەرێما کوردستانێ شيا پشتي کەتنا رژێما دکتاتۆري ل بەغدا پێشڤەچوونەکا باش ب خوەڤە ببينت، ژ ئاليێن سياسي و ديمۆکراسي و ئابۆري و جڤاکيڤە.ئو د هەمان دەمدا شيا چەرخەکێ مەزن لسەر ئاستێ ناڤخوهيي و دەڤەرێ هەبت.بەلێ هەتا کو ئەڤ سەرکەتنە بەردەوام بن، پێدڤييە لسەر مە کو ئەم چاڤڤەکري بين، داکو ئەم بشێين ئەڤان سەرکەتنان ڕاگرين، هەروەسا ئەکتەرەکێ بهێز بين و بشێين خوە د يارييا سياسيدا ڕاگرين.
چ وەلات ل دونيايێ بێي گەلشێن سياسي يان کێماسيێن ناڤخوهيي نينن، بەلێ يا گرنگ ئەوە ئيرادەکا بهێز هەبت ژ بۆ راستکرنا ئەوان کێماسييان، لهو خوه نووکرن و چاکسازي ل هەمي ئاستان، کارەکێ کەلەك گرنگە بۆ هەر لايەکي، نەمازە بۆ مە کوردان، چونکي ئەو کارە زامنێ بەردەوامبوونا مە يە د يارييا سياسيدا.خوه نووکرن و چاکسازي کارەکي پيرۆزە، ئو دڤێت هەرکەسەك پشتگريێ لێ بکت، بەلێ نابت چاکسازي ببت ئالاڤەك بۆ مزايداتێن حزبي، ئانکو ژبۆ بدەستخستنا دەنگان.ئو ژ رەخەکێ ديڤە ژي، نابت کو کێماسيێن ناڤخوهيي ببن سەدەم بۆ چ ئالييان کو پەنايێ ببت بەردەستێن کەسێن دەرڤە يان دەولەتێن ههرێمي، چونکي ئەڤچەندە کارەکێ گەلەك بگرسە و ڤەکرنا دەرگەهانە لبەر نەحەزێن کوردستانێ کو رەوشا وێ و پێشکەتنا وەلاتێ مە تێکبدن.ژبەر ڤێ ئێکێ چاکسازي ئيرۆ بۆ مە کارەکي ئەڤرارە (مقدس) و دڤێت ببت پرۆژهيێ هەموو پارتێن سياسي، نەخاسمە پارتێن دەستهەلاتدار، ژبۆ رێکخستنا مالا کوردي و دەربازبوونا مە ب سەرفەرازي ل ڤي دەورێ کو نۆکە ئەم کورد تێڕا دەربازدبين.
هەروەسا دڤێت هەماهنگييەکا ئێکجار زۆر دناڤبەرا هەموو پارتێن سياسيدا هەبت ژبۆ راستکرنا هەر شاشييەکێ ل هەر وارەکێ هەبت.چونکي چو وەلاتێن وەسا نينن هەمي پارتێن سياسي لسەر هەموو پرسان ئێكدەنگ بن، يان ب ئێك ئايديۆلوجيێ بن.بەلێ بۆ مە کوردا ئەڤرۆ گرنگە و دڤێت ئەم هەمي ئێکدەنگ و ئێكهەلوهست بين، ب کێماتيڤە لسەر پرسێن نەتەوهيي.چونکي ئێکدەنگييا پارتێن کوردي ئەرکەکێ ديرۆکييە، داکو ستراتيجييەکا موکۆم بێته دانان بەرامبەري مەترسيێن ئەڤرۆ د رۆژەڤێدا.بڕاستي دامەزراندنا کۆڕەکا ڤەکۆلينێن سياسي ژ سياسەتمەدار و ئاکاديمييان، بۆ رەوشا کوردستانێ، کارەکێ گەلەک فەرە، چونکي ئەو کۆڕە دێ شێت ببت سەدەم ژبۆ دەوياندنا (شلۆڤەکرنا) رەوشا سياسي، ئو دەرخستنا راپۆرتێن گرنک ل بارا گشت بابەتان.ب ڤێ چەندێ ئەم دێ کارين سەردەريێ ل تەڤ پرسێن رۆژەڤێ بکين.
وەکو هەرکەس دزانت ئيرۆ رەوشا ئيراقێ يا سياسي د دەمەکێ پڕ نالەباردا دەربازدبت، ژ ناکۆکيێن بەغدا لگەل هەرێمێ بگرە، هەتا تاکڕەوييا سەرۆک وەزيران و دەستپێکرنا خوهنيشاندانێن ئەرەبێن سوننە دژي سياسەتا ئهلمالکي.ئەم بخوازين نەخوازين، ئەڤ هەموو قەتلازيێن هە دێ باندۆرەکا راستەڕاست ل رەوشا کوردستانێ کن.ژبەر ڤێ ئێکێ پێدڤييە ئەم بەرانبەري وان گەلشێن کو لسەر ئاستێ ئيراقێ پەيدادبن چاڤڤەکري بين، داکو ئەم زياندار نەبين و بۆ هەر گوهۆڕينەکێ ل ئيراقێ بەرهەڤ بين.
ل ڤان حەفتيێن داويێ، خوهنێشاندانێن سەرتاسەري ل پارێزگەهێن ئەرەبێن سونني دژي سياسەتا ئهلمالکي دەستپێکرييە.ئەڤێ چەندێ گەلەک دەرئەنجام دێ هەبن، ئو دبت هندەك ژ وان ڤەڕێژييان ببن دەستپێك بۆ پارچەبوونا ئيراقێ و دامەزراندنا هەرێمەکا سوننيان ل ناڤەڕاستا ڤي وەلاتي، بەلێ ل ڤێرێ پسيارا مەزن ئەوە، گەلۆ هەولێر چ بکت باشە؟
بێگومان دڤێت هەرێما کوردستانێ نەکو بەس هەلوهست بەرامبەري ئەڤان ئارێشهيان هەبت، بەلکو دڤێت کو چەرخەکێ مەزن ژك بگێڕت و ببت چەپەرەکێ قايم و بهێز دژي دوبارەهاتنا ديکتاتۆرييەتێ ل بەغدا.چونکي ئەڤ پرسە گرێداييە ب پاشەڕۆژا ڤي وەلاتيڤە.ئو کارەکێ هۆسا د بەرژەوەندييا هەموو خەلکێ ئيراقێ دايە، بتايبەتي گەلێ کوردستانێ، چونکي کورد د سالێن بۆريدا ژ هەموو خەلکێن دي پتر قورباني دکتاتۆرييەتێ بوونە.ئو د هەمان دەمدا ئەرکەکێ ديرۆکييە لسەر ملێن هەرێمێ، ژبەر کو ئيرۆ بەس کورد دشێن ل ئيراقێ ڕێکێ ل هاتنا دکتاتۆرييەتێ ل ڤي وەلاتي بگرن.
هەتا نۆکە سەرەدەرييەکا باش هاتييە کرن ژ لايێ هەرێما کوردستانێ، ب نەگاگيرييا وێ د پرسا خوهنيشانداناندا، ئو د هەمان دەمدا ب مانا وەزيرێن کورد ل بەغدا.هەرچەندە دەستهەلاتا وان وەزيران سنۆردارکرييە ب حوکمێ نەبوونا پەيرەوێ ناڤخوهيي يێ جڤاتا وەزيران کو دەستهەلاتا سەرۆک وەزيري ديار بکت.لێ ديسان ژي حازربوونا وان وەزيران ل بەغدا گرنگە، ئو ئەو دشێن ببن رێگر د رێکا ئهلمالکيدا کو ببت دەستهەلاتدارەکێ بێسنۆر.ڤالاهييا پۆستێن سياسي ل بەغدا ب چو ئاوايان نە د بەرژەوەندييا مە دايە، چونکي ئەو کار رێخوهشکەرە بۆ کەسێن دي کو وێ ڤالاهيێ تژي بکن، ئو نەدوورە ئەو کەس ب رێکا وان پۆستێن سياسي دژاتييا مە کوردا بکن.
وەکو هەرکەس دزانت کو خوهنيشاندانێن سوننيان گەلەک سەدەم هەنە، ژ وان سەدەمان، نەرازيبوونا وان ژ سياسەتا ئهلمالکي.بەلێ پشکەك ژ وان ئەگەران ڤەدگەڕت بۆ شەڕێ دناڤبەرا شيعە و سوننيياندا ل هەموو دەڤەرێ.ئەوا بۆ مە کوردا جهێ بالکێشيێ ئەوە کو هندەک ژ وان خوهنيشاندەران ئالايێ کوردستانێ بلند کربوو ل ئەنبارێ.هەلبەت وان کەسان مەلهەزێن (پيلانێن) باش دەينانە ژبۆ هندێ کو کوردان ڕابکێشن بۆ ناڤ شەڕێ خوه، داكو بێژن کورد ژ ئاليێ ئۆليڤە سوننينە و لگەل وانن، ل ڤێرێ دڤێت ئەم گەلەک هۆشيار بين، چونکي ئەو کار دێ بارەکێ گران بۆ مە دروست کت و ترسەکا مەزن د پشتڕا هەيە.ئو د هەمان دەمدا پرسا کوردي پرسەکا نەتەوهييە و نەگرێداييە ب پرسێن ئۆليڤە.تشتێ گرنگ ئەوە د سەر وان ناکۆکيێن دناڤبەرا کورد و ئهلمالکيدا هەنە، بەلێ سەرکێشێن وان خوهنيشاندانان هەلوهستێن رەقتر ژ يێ ئهلمالکي بەرامبەري داخوازيێن گەلێ کوردستانێ هەنە.
ل ڤێرێ ترسەکا دي ژک هەيە، ئەوە کو تێکلبوونا ئەندامێن بەعسييان يان پارتێن توندڕهو لگەل وان خوهنيشاندانان، دبت ببن سەدەمێ پتر تێکچوونا رەوشا سياسي و چوونا بەرهڤ شەڕەکێ گرانڤە ل ئيراقێ.ئەڤە هەموو پرسێن بگرسن و دڤێت پارتێن کوردي هەڤدەنگ بن، داکو کورد ژ ئەگەرا قەتلازييان زياندار نەبن.بەلێ ئەوا بۆ مە زۆر گرنگ ئەوە کو ئەڤ خوهنيشاندانە دەرفەتەکا مەزنە، دڤێت کو ئەم مفايي ژێ بکين.هەرێما کوردستانێ دشێت ل ڤي دەمي پتر ل ئهلمالکي بشدينت ژبۆ قەبوولکرن و سەرڕاستکرنا ئاوايێ حوکمڕانيێ و رێزگرتنا دەستووري و بجهئينانا پەيمانێن لگەل کوردان واژۆ کرين.هەم دشێت ل سوننييا ژي بشدينت کو ل بارا دەڤەرێن کوردي يێن کو دکەڤن دەرڤەيي هەرێمێ پتر تێ بگەهن.ئەڤ هەموو پرسێن هەنە سانەهينە، بەلێ دڤيا کو ئەڤێ جارێ ئەم پشتگيرييا بێ بەرامبەر بۆ کەسەکي نەکين، ئو ئەم ژي وەک هەموو خەلکێن دي بەرژەوەنديێن مللەتێ خوه بێخين پێش هەر تشتەکێ دي.
لسەر ئاستێ ئەقليمي ژک، ئەڤرۆ گەلەک مەترسي لسەر دۆزا کوردي هەنە، ژ وان مەترسييا سەرهلدانا گەلێ سووريايێ.ئەڤ سەرهلدان ب خوه نەمەترسييە لسەر هەرێمێ، بەلێ هندەک دەولەتێن ئەقليمي ئەڤ سەرهلدانە خستنە د خانهيا تائيفەگەرييا ئۆليدا، ئو ئەڤێ ئێکێ هەڤڕکييا شەڕێ دناڤبەرا سوننە و شيعاندا ل دەڤەرێ خورتتر لێکرييە.
سەرکێشێن ئەڤي شەڕێ سار ژبۆ مەرەمێن خوه، ژبۆ مسۆگەرکرنا پترين تاگيران، هەڤڕکيێ لناڤ وەلاتێن موسلمانان بەرفرەهتر لێدکن.بێگومان ئەڤ شەڕێ هە باندۆرێ ل مە ژي دکت، ژبەر کو ئەم موسلمانين و مە نێزيکييەکا جوگرافي لگەل ڤێ ململانێ هەيە.د هەمان دەمدا سەرکێشێن ئەڤێ ياريێ دخوازن کورد ژک ببن تاگيرێن ئێکي ژ وان، بەلێ دڤييا ئەم گەلەک هۆشياربين ژ ڤێ چەندێ، چونکي وەکو ل سەلال ژک هاتييە کو پرسا کوردي پرسەکا نەتەوەيهکێ بندەستە و نە تائيفەخوازييا ئۆلييە.تاگيرييا مە بۆ هەر لايەکي د ڤێ ململانێدا، دێ زيانەکا مەزن گەهينت دۆزا کوردي، ئۆ دێ بت ئەگەرا هندێ ئەم ڤێ جارێ ژك دەرفەتا بدەستڤە ئينانا مافێن مللەتێ خوه ژدەست بدين.
محمەد شەریف سندی
ماستەر ب زانستێن سیاسی.سوید
ئهو بابهتانهی له کوردستان نێت دا بڵاودهکرێنهوه، بیروبۆچوونی خاوهنهکانیانه، کوردستان نێت لێی بهرپرسیار نییه.