موسولَمانء ديندارى..(بةشى شةشةم) ... عمر امين على/ رِانية

لة ياساى ميراتدا دةفةرموويَت:

يُوصِيكُمُ   اللّهُ فِي أَوْلاَدِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنثَيَيْنِ

[خوا رِاتان دةسثيَريَت لةبارةى مندالَةكانتان، بؤنيَرينةك وةكو ضارةوبةختى دووميَينة واية].

 كورِ تةنها بةشى لة مالَة ميراتى باوكيدا دةست دةكةويَت، بةلاَم كض لةطةلَ بةشة ميراتةكةى مالَى باوكيدا، بةشة مارييشى دةست دةكةويَت لة ميَردةكةى، واتة ئافرةت دوو سةرضاوةى دةستكةوتى هةية، بةلاَم كورِ يةك سةرضاوة، بؤية لة ميراتدا دووبةش بؤ نيَرينةيةك دانراوةو بةشيَك بؤ ميَيينة دانراوة.

فَإِن   كُنَّ   نِسَاء فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ

[جا ئةطةر هاتوو (مندالَى ئةوثياوة مردووة) دووكض (دوو ميَيينةو) زياتربوون، ئةوا بؤئةوان دووبةش لةسىَ بةشى مالَة بةجيَهيَلَراوةكة هةية....].

وَإِن كَانَتْ   وَاحِدَةً   فَلَهَا النِّصْفُ

[.....ئةطةرهاتوو (مندالَةكانى ئةوثياوة مردووةش) تةنها يةك كض (يةك ميَيينة)بوو، ئةوا نيوةى مالَة بةجيَهيَلَراوةكةى بةردةكةويَت....]. نيوةكةى تريش بؤ ميراتطرةكانى تر.

وَلأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ   مِمَّا   تَرَكَ إِن كَانَ لَهُ وَلَدٌ

[.....بؤدايكء باوكيشى هةريةكةيان شةشيةكى مالَة جيَماوةكةى بةردةكةويَت، ئةطةرهاتوو ثياوة مردوةكة مندالَى هةبوو....].

فَإِن لَّمْ يَكُن لَّهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ   أَبَوَاهُ   فَلأُمِّهِ الثُّلُثُ

[....جا ئةطةر وابوو ثياوةمردوةكة مندالَى نةبوو، دايكء باوكى ميراتةكةيان دةطرت، ئةوة سىَ يةكى مالَةكة بؤدايكيةتى....].

واتة: ئةطةر ثياوة مردووةكة مندالَى نةبوو، سةرةتا ميراتى ذنةكةىء سيَيةكى دايكةكةى ليَدةردةكريَتء ئةوةى مايةوة دةبيَت بةهى باوكى.

فَإِن كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلأُمِّهِ السُّدُسُ   مِن   بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ

[.....جا ئةطةر وابوو ثياوة مردوةكة(مندالَى نةبوو، دايكء باوكى ميراتيان دةطرت) بةلاَم براو خوشكى هةبوون، ئةوا شةش يةكى مالَةكة بؤ دايكيةتى، دواى (جيَبةجيَكردنى) رِاسثاردةيةك كةمردووةكة رِايدةسثيَريَت يان(دانةوةى) قةرزيَك (كة لةئةستؤى مردووةكةداية)....].

ليَرةدا نزيكى براو خوشكةكان كاريطةرييان هةية لةسةر دابةشكردنى بةشة ميراتةكةدا، ئايا ئةو براو خوشكانة لة دايكء باوكى كةسةمردووةكةن يان تةنها هةر لة دايكينى، وةكو لةبرِطةكانى داهاتوودا رِوونكراوةتةوة.

آبَآؤُكُمْ وَأَبناؤُكُمْ لاَ   تَدْرُونَ   أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعاً

[..ئيَوة نازانن باوانةكانتان يان مندالَةكانتان كامةيان زياتر سوودتان ثيَدةطةيةنن..]

فَرِيضَةً مِّنَ اللّهِ إِنَّ اللّهَ   كَانَ   عَلِيما حَكِيماً (11)

[.....(دابةشكردنى ميرات) ثيَويستكراويَكة (لةسةرخاوةنباوةرِةكان) لةلايةن خواوة، بةرِاستى خوا زاناو كاردروستة].

وَلَكُمْ   نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِن لَّمْ يَكُن لَّهُنَّ وَلَدٌ

[(ثياوةكانيش) نيوةى ئةومالَةتان هةية كةهاوسةرةكانتان (دواى مردنيان) بةجيَيانهيَشتووة، ئةطةر ئةو ئافرةتانة مندالَيان نةبيَت.....].

مةبةست لةهةموو مندالَةكانى ئةوئافرةتةية لةوثياوةبن يان لةثياويَكى تر.

فَإِن   كَانَ   لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِن بَعْدِ وَصِيَّةٍ   يُوصِينَ   بِهَا أَوْ دَيْنٍ

[...جا ئةطةر وابوو مندالَيان هةبوون، ئةوا ضواريةكى ئةومالَةتان هةية كةدواى مردنيان جيَيان هيَشتووة، دواى (جيَبةجيَكردنى) رِاسثاردةيةك كةمردووةكة رِايدةسثيَريَت، يان (دانةوةى)قةرزيَك (كة لةئةستؤى داية)...].

وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِن لَّمْ يَكُن   لَّكُمْ   وَلَدٌ

[..(هاوسةرةكانيشتان) ضواريةكى مالَى ئيَوةيان هةية ئةطةر ئيَوة مندالَتان نةبيَت لةوذنة...]

فَإِن كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُم   مِّن   بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ

[...بةلاَم ئةطةر مندالَتان هةبيَت، ئةوا هةشتيةكيان هةية، دواى(جيَبةجيَ كردنى) رِاسثاردةيةك كة رِاتانسثاردووة، يان(دانةوةى)قةرزيَك (كة لةئةستؤتان داية)....].

وَإِن كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ   كَلاَلَةً   أَو امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا   السُّدُسُ

[.....ئةطةر هاتوو ثياويَك يان ذنيَكيش( مرد)، بىَ مندالَء بىَ دايك وباوك بوو، ئةوثياوة(يان ئةوذنة) برايةك يان خوشكيَكى هةبوو(لةدايكى)، ئةوا بؤهةريةكيَك لةوان شةشيةكى مالَةكة ميراتيان بةردةكةويَت....].

فَإِن كَانُوَاْ أَكْثَرَ مِن ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاء فِي الثُّلُثِ مِن   بَعْدِ   وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَآرٍّ

[....جا ئةطةر هاتوو ذمارةيان لةوةزياتربوو، ئةوا ئةوان هاوبةشن لةسيَيةكى مالَةكةدا دواى(جيَبةجيَكردنى) رِاسثاردةيةك كةمردووةكة رِايدةسثيَريَت، يان (دانةوةى) قةرزيَك (كة لةئةستؤى داية) كةزةرةر بةميراتطرةكان نةطةيةنيَت....].

وَصِيَّةً مِّنَ اللّهِ   وَاللّهُ   عَلِيمٌ حَلِيمٌ (12)

[......(ئةم ياساية) رِاسثاردةيةكة لةلايةن خواوة(بؤ خاوةنباوةرِةكان)، خواش زاناية (بةوةى كةئيَوة دةيكةنء) ثشوودريَذة (لةتؤلَةسةندنةوةدا)].

تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ وَمَن يُطِعِ اللّهَ   وَرَسُولَهُ   يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ   فِيهَا   وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(13)

[ئةوة سنوورى خوايةء، هةركةسيَك طويَرِايةلَى خواو ثيَغةمبةرةكةى بكات، دةيخاتة ضةندين بةهةشتةوة كة ضةندين رِووباريان بةذيَردا دةرِوات، نةمرن لةوبةهةشتانةداو، (هةر ئةم دةسكةوتةش) سةركةوتنى طةورةية].

وَمَن يَعْصِ اللّهَ وَرَسُولَهُ   وَيَتَعَدَّ   حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَاراً خَالِداً فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُّهِينٌ (14)النساء

[هةركةسيَكيش ياخيبيَت لةخواو ثيَغةمبةرةكةى و سنوورةكةى خوا ببةزيَنىَ، دةيخاتة ئاطريَكةوة نةمرة تيايداء سزايةكى رِسواكةريشى بؤهةية].

يَسْتَفْتُونَكَ   قُلِ اللّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلاَلَةِ

[رِاثرسيت ليَدةكةن، ثيَيان بلَىَ: خوا رِيَتان نيشاندةدات دةربارةى ئةوانةى لةدواى خؤيان باوكء دايكء مندالَيان لةدوا بةجيَنةماوة....].

إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ   لَيْسَ   لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِن لَّمْ يَكُن لَّهَا وَلَدٌ

[....ئةطةر كةسيَك مردوو هيض مندالَيَكى (نةنيَر نةميَى) لةثاش بةجيَنةماو، ئةوكةسة خوشكيَكى هةبوو (لةدايكء باوكى يان لةباوكى)، ئةوا ئةوخوشكة نيوةى مالَى بةجيَماوى براكةى دةطريَتء، براكةش ئةطةر خوشكةكةى بمريَتء هيض مندالَيَكى (نةنيَر نةميَى) لةثاش بةجيَنةما، ئةوا ئةو براية هةموو مالَى بةجيَماوى ئةوخوشكةى دةطريَت....].

فَإِن كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ

[....جا ئةطةر(خوشكةكان)دوودانة (يان زياتر بوون)، ئةوا بةهةردووكيان دوو لةسةر سيَى مالَة بةجيَماوةكةى (برا بىَ مندالَةكةيان) دةطرن....].

وَإِن كَانُواْ إِخْوَةً رِّجَالاً وَنِسَاء فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنثَيَيْنِ

[....ئةطةرهاتوو (ئةوانةى لةثاش ئةوكةسة مردووة بىَ مندالَةش بةجيَمان) ضةندين براو خوشك بوون، ئةوا هةر نيَرينةيةك دووئةوةندةى ميَينةيةكى بةردةكةويَت....].

(لةباسى(كلالة)دا ياساي ميراتةكة بةم شيَوةيةية:

برِطةى يةكةم : ئةطةر كةسيَك مردوو هيض مندالَيَكى(نةنيَر نةميَى)لةثاش بةجيَنةماو، ئةوكةسة خوشكيَكى هةبوو لةدايكء باوكى، ئةوا ئةوخوشكة نيوةى مالَى ئةوبرايةى بةميرات دةطريَت، جا ئةطةر (خوشكةكان) دوودانة (يان زياتربوون)، ئةوا بةهةردووكيان دوو لةسةرسيَى مالَة بةجيَماوةكةى (برا بىَ مندالَةكةيان) دةطرنء، ئةطةرهاتوو (ئةوانةى لةثاش ئةوكةسة مردووة بىَ مندالَة بةجيَمان) ضةندين براو خوشك بوون، ئةوا هةر نيَرينةيةك دووئةوةندةى ميَينةيةكى بةردةكةويَت لةو بةشةى كة بؤيان دياريكراوة. هةروةها برايةك ئةطةر خوشكةكةى بمريَتء ئةوخوشكةى هيض مندالَيَكى(نةنيَر نةميَى) لةثاش بةجيَنةما، ئةوا ئةوبراية هةموو مالَى بةجيَماوى ئةوخوشكةى دةطريَت.

برِطةى دووةم: ئةطةر كةسيَك مرد لةدواى خؤى نةباوكء نةكورِو نةكضيَكى لةثاش بةجيَنةما، ئةوا ئةوخوشكء برايانةى كةتةنها لةدايكى ئةوكةسة مردووةنء لةباوكى نين ميراتةكةيان بةم شيَوةية بةسةردا دابةش دةكريَت:

يةكةم: ئةطةر كةسة مردووةكة تةنها دووكةسى لةثاش بةجيَمان لةخوشكء برا كة لةدايكينىء لةباوكى نين، ئةوا هةريةكيَك لةوان شةشيةكى مالَة ميراتيان بةردةكةويَت.

دووةم: ئةطةر كةسة مردووةكة لةدووكةس زياترى لةثاش بةجيَمان لةخوشكء برا كة لةدايكينىء لةباوكى نين، ئةوا هةموو ئةوخوشكء برايانة هاوبةشن لةسيَيةكى مالَةكةدا، دواى(جيَبةجيَ كردنى) رِاسثاردةيةك كةمردووةكة رِايدةسثيَريَت يان (دانةوةى) قةرزيَك(كة لةئةستؤيداية) كةزةرةر بةميراتطرةكان نةطةيةنيَت)..

يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّواْ وَاللّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (176)

[....خوا ئاوةها(باسى ميراتتان) بؤ رِوون دةكاتةوة، نةوةك (لة دابةش كردنةكةيدا) سةرتان ليَ بشيَويَت، خواش بةهةمووشتيَك ئاطادارة].

نمونةيةك: ثياويَك مرد، دايكء باوكء دووبراو دوو خوشكء هاوسةرو دووكورِو دووكضء، برِى (50)مليؤن دينارى  لةثاش بةجيَماو، (4)مليؤن دينارى خةلَكيش قةرزداربوو، بؤ دابةش كردنى ميراتةكة ثيَويستة ثةيرِةوى ئةم هةنطاوانة بكريَت:

يةكةم: مادام لة ميراتطرةكاندا مندالَء دايكء باوكء هاوسةرى هةية، كةواتة براو خوشكةكان دووردةخريَنةوة.

دووةم: مادام ثياوةمردووةكة مندالَى هةن، كةواتة دايكءباوكى هةريةكةيان شةشيةكى مالَةكةيان بةردةكةويَت.

سيَيةم: مادام مندالَى هةن كةواتة ذنةكةى هةشتيةكى مالَةكةى بةردةكةويَت.

ضوارةم: مادام قةرزدارة، كةواتة (4)مليؤن قةرزةكة لة ثارةى ميراتةكة دةردةكريَتء دةدريَتةوة بة خاوةنةكةى، واتة: ئةو مالَةى كة دةكةويَتة بةر ياساكة بريتى دةبيَت لة: (50-4= 46مليؤن).

ثيَنجةم: ئةو (46) مليؤنة دابةش دةكريَت بةسةر شةشدا بؤ دياريكردنى بةشى هةريةك لة دايكء باوكى:

46,000,000÷ 6= 7,500,000 بةشى هةريةكيَك لة دايكء باوكةكة.

شةشةم: ئةو (46) مليؤنة دابةش دةكريَت بةسةر هةشتدا بؤ دياريكردنى هةشتيةكى ذنةكةى:

46,000,000÷ 8= 5,750,000 مليؤن

حةوتةم: بةشى دايكء باوكء ذنةكة كؤدةكريَتةوةو لة برِة ميراتة طشتيةكة دةردةكريَت ئةوةى كة دةميَنيَتةوة بةشى مندالَةكانيةتى:

بةشى باوك 7,500,000 + بةشى دايك 7,500,000 + بةشى ذنةكةى 5,750,000 = 20,750,000

46,000,000 - 20,750,000 = 25,250,000 بةشى مندالَةكان.

هةشتةم: بةثيَى ياساكة بةشى كورِيَك وةكو بةشى دوو كض واية، واتة: ئةطةر بةشى كضيَك(س)بيَت، ئةوا كورِيَك (2س)ى بةردةكةويَت، ئينجا بةدواى نرخى (س)دا دةطةرِيَن بؤ دياريكردنى هةربةشيَك لة بةشةكان، بؤية ثيَويستة بةشى هةموو خوشكء براكان كؤبكريَنةوة:

براي يةكةم (2س) + براى دووةم (2س) + خوشكى يةكةم (س) + خوشكى دووةم (س) = 6س

ئةو ثارةيةى كة ماوةتة  25,250,000  ÷ (6س) دةكريَت، بةم ثيَية:

 (6س) =   25,250,000 ، واتة: س=  25,250,000  ÷ 6 = 4,208,333 مليؤن

كةواتة بةشى هةر كضيَك  =4,208,333

بةشى هةركورِيَك = 2س = 2 ×  4,208,333 = 8,416,667 مليؤن.

جا بؤ دلَنيابوونةوة لة كردارة ذميَرياريةكة، هةموو بةشةكان كؤدةكةينةوة دةبيَت بكاتةوة(46)مليؤنةكة: 

7,500,000 + 7,500,000 + 5,750,000 + 8,416,667 + 8,416,667 +4,208,333 + 4,208,333 = 46,000,000 كةواتة كردارة ذميَرياريةكة تةواوة.

لةكؤتايى ياساكةشدا خوا دةفةرموويَت:

وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُوْلُواْ الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُم مِّنْهُ وَقُولُواْ لَهُمْ قَوْلاً مَّعْرُوفاً (8)

[ئةطةر لةكاتى بةشكردنى مالَةكةشدا خزمةنزيكةكانء هةتيوةكانء هةذارةكان ئامادةبوون، ئةوا لةومالَة بذيَويان ثيَبدةنء بةقسةى ضاكيش لةطةلَيان بدويَن].

6/2013

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.