لهو یاسا بنبڕانهش كه خوا سهپاندویهتی بهسهر موسوڵمانهكاندا ئهوهیه كهزۆردار نهبێت و بهردهوام دژی ستهمكار بێت:
ڵا إِكْرَاهَ فِی الدِّینِ قَدْ تَبَێنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ فَمَنْ ێكْفُرْ بِالگَّاغُوتِ وَیُۆْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَهِ الْوُپْقَی ڵا انْفِێامَ ڵهَا وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (256)
[زۆرلێكردن و ناچاركردن نیه لهئاییندا (بۆهێنانی كهسێك بۆسهرئایین بهزۆرهملی)، بهڕاستی ژیریشبهدهركهوتووه لهنێوگومڕایی و سهر لێشێواویدا، جا كی بێباوهڕی دهربڕێت بهرانبهر ستهمكارو باوهڕبێنێت بهخوا، ئهوه بهدڵنیاییهوه خۆی بهستۆتهوه بهسینگێكی داكوتراوی بههێزی متمانهدار كه جیابوونهوهی لێوهنیه (كهئایینی ئیسلامه) و، (بزانن) كهخواش بیسهره (بهقسهكانتان و ) زانایه (بهوهی لهنێو دڵهكانتانه) ].
لهیاسای شیرپێدان و گهشهی منداڵاندا دهفهرمووێت:
وَالْوَالِدَاتُیُرْچِعْنَ ڕَوْڵادَهُنَّ حَوْڵیْنِ كَامِڵیْنِ لِمَنْ ڕَرَادَڕَنیُتِمَّ الرَّچَاعَهَ. . . . (233) البقره
[دایكهكانیش دووساڵی تهواو شیر دهدهن بهمنداڵكانیان، بۆئهوانهی كهدهیانهوێت شیر پێدانهكه تهواوبكهن. . . ].
واته ناوهڕۆكی یاسای ماوهی شیرپێدانهكه دووساڵی تهواوه بۆ تهواوكردنی گهشهی منداڵهكه.
لهیاسای سزادانی دووڕووهكاندا دهفهرمووێت:
إِنَّ الْمُنَافِقِینَ فِی الدَّرْكِ الڕَسْفَلِ مِنَ النَّاڕوَڵنتَجِدَ ڵهُمْ نَێیراً (145)
[بهڕاستی دووڕووهكان لهپێگهی ژێری ژێرهوهن لهئاگردا، كهسێكیش نابینیت پشتیوانیكهری ئهوان بێت].
لهیاسای سزادنی دهستبڵاوهكاندا دهفهرمووێت:
إِنَّ الْمُبَژِّڕینَ كَانُوا إِخْوَانَ الشَّێاگِینِ وَكَانَ الشَّیْگَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا (27) التوبه
[بهڕاستی دهستبڵاوهكان برای شهیتانن، شهیتانیش لهئاست پهروهردگارهكهیدا بێنمهك بوو].
ئهمه تهها بۆ بواری ئابووری نیه، بهڵكو بۆ مهبهستی دهستبڵاویه له ههموو ههڵس و كهوتێكدا.
لهیاسای سزادنی ئهوانهی كه ڕاستیهكان بهدرۆدههێننهوه دهفهرمووێت:
كَژَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْڕمِینَ (١٨) وَیْلٌ ێوْمَئِژٍ لِلْمُكَژِّبِینَ (١٩) المرسلات
[ئێمه ئاوا بهتاونبارهكان دهكهین، لهوڕۆژهدا (لهڕۆژی دواییدا) سزاوئازاری دۆڵی وهیلی جهههندهم بۆئهوانهی ڕاستیهكان بهدرۆ دههێننهوه].
لهیاسای سزادنی ئهوكهسانهدا كه نوێژهكانبهپێی یاساكانی ئیسلام بهڕێوهنابهن و ڕێگرن له یارمهتیدانی خهڵكی، دهفهرمووێت:
فَوَیْلٌ لِلْمُێلِّینَ (٤)
[جاسزای دۆڵی وهیل لهجهههندهمدا بۆنوێژكهرهكانه].
كام نوێژكهرانه؟
الَّژِینَ هُمْ عَنْ ێلاتِهِمْ سَاهُونَ (٥)
[ئهو نوێژكهرانهی كهلهنوێژهكانیان بێ ئاگان].
الَّژِینَ هُمْ یُرَا و ونَ (٦)
[ئهوانهی كهخۆیان دهردهخهن]. (ئهوانهی كهنوێژهكانیان تهنها بۆ خۆدهرخستنه) .
وَێمْنَعُونَ الْمَاعُونَ (٧) الماعون
[یارمهتیدانی خهڵكیش قهدهغهدهكهن]. (ڕی لهیارمهتیدانی خهڵكیش دهگرن) .
واته: سزا وئازاری دۆڵی وهیل لهجهههندهمدا بۆنوێژكهرهكان، ئهونوێژكهرانهی كه لهنوێژهكانیان بێ ئاگان و، ئهوانهی كهنوێژ كردنهكهیان بۆخۆدهرخستن و ههڵخهڵهتاندنی خهڵكه بۆئهوهی لهناوكۆمهڵدا بهچاكهكار بناسرێن لهڕاستیشدا خراپهكارن و دانی خواردن و ئاوو ههموو پێداویستیهك لهسهر ههژار ولێقهوماوان قهدهغهدهكهن.
(كهواته: بهپێی مادده یاساییهكه، ئهگهركهسێك نوێژیش بكات بهڵام نوێژكردنهكهی بۆدهرخستنی خۆی و ههڵخهڵهتاندنی خهلك بێت و، پێداویستیهكانی ههژاران جێبهجێنهكات، ئهوا ئهوكهسه لهناودۆڵی وهیل لهدۆزهخدا سزایهكی تایبهتی ههیه) .
یاسایچهند ژنی خوا دهفهرمووێت:
وَإِنْخِفْتُمْ ڕَلاَّ تُقْسِگُواْ فِی الْێتَامَی فَانكِحُواْ مَا گَابَ ڵكُممِّنَالنِّسَا و مَپْنَی وَپُڵاپَ وَرُبَاعَ
[ئهگهر لهوهش ترسان كهنهتوانن ڕاست و دروستبن لهكاروباری ئهو (كچه) ههتیوانهی (كهدهتانهوێت بیانكهن بههاوسهری خۆتان، ئهوه واز لهوان بێنن و ) چهندتان پێخۆشه لهژنانی تر بخوازن، دوو، سی، چوار. . . ].
فَإِنْ خِفْتُمْ ڕَلاَّ تَعْدِلُواْفَوَاحِدَهًڕَوْ مَا مَڵكَتْ ڕَیْمَانُكُمْ ژَلِكَ ڕَدْنَی ڕَلاَّ تَعُولُواْ (3) النسا و
[. . . ئهگهر مهترسیشتان ههبوو لهوهی نهتوانن دادوهربن لهنێوان ژنهكاندا، ئهوا یهك ژن بخوازن یان یهكێك لهوكهنیزانهی لهژێردهسهڵاتی ئێوهدان، ئهوهش كهمترین شته بۆئهوهی تووشی ستهم نهبن].
كهواته ئهگهر ترستان لهوهههبوو كهناتوانن دادوهربن بهرانبهر مامهڵهكردن لهگهڵ ماڵ و سامانی ئهوههتیوه مێیینانهی كهنیازتان وایه بیانكهن بههاوسهری خۆتان، ئهوا واز لهوان بێنن و لهلایهن ئێمهوه بۆتان ههیه ژنێك و دوو سی و چوار بخوازن و، ئهگهر مهترسیتان ههبوو لهوهی كهنهتوانن دادوهربن لهنێوان ئهوهاوسهرانهدا، ئهوا یهك هاوسهر یان كهنیزكهیهك لهوانهی لهژێر سێبهری ئێوهدان. ئهوه بۆئێوه باشترهو ئهم تاكه ژنیهش كهمترین شته بۆئهوهی تووشی ستهم نهبن.
له یاسای پێدانی مارهییهكانیشدا دهفهرمووێت:
وَإتُواْالنَّسَا و ێدُقَاتِهِنَّ نِحْڵهً فَإِن گِبْنَ ڵكُمْ عَن شَیْ و مِّنْهُنَفْساً فَكُلُوهُ هَنِیئاً مَّڕیئاً (4) النسا و
[مارهیی ئافرهتهكانیش بهپێشكهشكردن بیاندهنی، جا ئهگهر ئافرهتهكان لهومارهییه بهئارهزووی خۆیان شتێكیان پێبهخشین، ئهوا بیخۆن پیرۆزو نۆشی گیانتان بێت]
لهیاسای بهقهرزدانهكانیشدا دهفهرمووێت:
ێاڕَیُّهَا الَّژِینَ إمَنُواْ إِژَا تَدَاێنتُم بِدَیْنٍ إِڵی ڕَجَلٍمُّسَمًّیفَاكْتُبُوهُ
[ئهی ئهوانهی كهباوهڕتان هێناوه، ئهگهر قهرزێكتان كرد بۆماوهیهكی دیاریكراو، ئهوا بینووسن. . . ].
وَلْێكْتُب بَّیْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِوَڵا ێڕْبَكَاتِبٌڕَنْ ێكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللّهُ
[. . . با نووسهرێكیش بهڕاستی و دروستی ئهوه لهنێوانتاندا بنووسێت و، با نووسهرهكهش گوێ نهدات (بهقسهی خهڵكی)، بهوهی بهوشێوهیه بنووسێت وهكو خوا فێری كردووه. . . ].
فَلْێكْتُبْ وَلْیُمْلِلِ الَّژِیعَڵیْهِالْحَقُّ وَلْێتَّقِ اللّهَ رَبَّهُ وَڵا ێبْخَسْ مِنْهُ شَیْئاً
[. . . ئهوكهسهش كهقهرزهكهی وهرگرتووه بابدوێت و لهخوا بترسێت و هیچ شتێك لهقهرزهكه كهم نهكاتهوهو نووسهرهكهش با بینووسێت. . . ].
فَإنكَانَالَّژِی عَڵیْهِ الْحَقُّ سَفِیهاً ڕَوْ چَعِیفاً ڕَوْ ڵا ێسْتَگِیعُ ڕَنیُمِلَّهُوَ فَلْیُمْلِلْ وَلِیُّهُ بِالْعَدْلِ
[. . . جا ئهگهر هاتوو ئهوكهسهی كهمافهكهی لهسهربوو كهسێكی گێل و لاوازبوو، یان نهیدهتوانی بهڕاستی و دروستی بدوی و نووسینهكه پڕ بكاتهوه، با لهجیاتی ئهوكهسه، بهرپرس و گهورهكهی بهڕاستی و دروستی بدوێت. . . ].
له یاسای شاهیدهكاندا دهفهرمووێت:
وَڵا تَكْتُمُواْ الشَّهَادَهَ وَمَن ێكْتُمْهَافَإِنَّهُإپِمٌ قَلْبُهُ وَاللّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِیمٌ (283) البقره
[. . . ڕاستی شایهدیدانهكانیش مهشارنهوه و، ههركی ڕاستی شاهیدیدانهكان بشارێتهوه، ئهوا ئهوكهسه دڵی تاوانبارهو، خواش ئاگادارو زانایه بهوهی كهئێوه دهیكهن].
وَاسْتَشْهِدُواْ شَهِیدَیْنِ منرِّجَالِكُمْ
[. . . دوو شاهیدیش دیاری بكهن لهپیاوهكانتان (بۆشاهیدی دان لهنێوانتان) . . . ].
فَإِن لَّمْ ێكُونَا رَجُڵیْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَڕَتَانِ مِمَّنتَرْچَوْنَمِنَ الشُّهَدَا و ڕَن تَچِلَّ إْحْدَاهُمَا فَتُژَكِّرَ إِحْدَاهُمَاالڕُخْرَی
[. . . جا ئهگهر دووپیاو دهستنهكهوتن، ئهوا پیاوێك و دووئافرهت بگرن بهشاهید لهوانهی كهڕهزامهندیتان لهسهرن لهنێوان شاهیدهكاندا، (بۆیهش دووئافرهت)، بۆئهوهی ئهگهر یهكێكیان ناوهڕۆكی نووسراوهكهی لهیادكرد ئهوهی تریان بهبیری بێنێتهوه. . . ].
(نوێترین توێژینهوهی زانستی كه لهلایهن زاناكانهوه لهشاری (سیدنی) لهوڵاتی (ئوسترالیا) بهڕێوهچوو، ئهوهی سهلماند كهئافرهتی دووگیان تووشی لاوازی و تێكهڵ و پێكهڵی بهبیرهێنانهوهی ڕووداوهكان دهبێت و، لهوانهشه ئهم توشبوونه ساڵێك یان زیاتریش بخایهنێت دوای منداڵ بوون، بههۆی كهمبوونهوهی ژمارهی ئهوخانانهی كه ڕووداوهكان دێنێتهوه بیری ئهوئافرهته، لهسهر ئهم بنهما زانستیهیه كه لهشاهیدی داندا دووئافرهت به شاهیدێك دادهنرێن)،
وَڵا ێڕْبَ الشُّهَدَا و إِژَا مَا دُعُواْ
[. . . شاهیدهكانیش ئهگهر بانگكران بۆشاهیدیدان، با گوی نهدهنه كهس و شاهیدی لهسهر ڕاستیهكان بدهن. . . ].
وَڵا تَسْڕَمُوْاْ ڕَنتَكْتُبُوْهُێغِیراً ڕَو كَبِیراً إِڵی ڕَجَلِهِ ژَلِكُمْ ڕَقْسَگُ عِندَ اللّهِوَڕَقْومُلِلشَّهَادَهِ وَڕَدْنَی ڕَلاَّ تَرْتَابُواْ
[. . . تهمبهڵ و بێتاقهتیش مهبن لهوهی ههموو وردودرشتێك بنووسن تاماوهی دیاریكراوی خۆی، ئهوه بۆئێوه لهلای خوا ڕاست و ڕهواترهو بههێزتره بۆشاهیدی لهسهردانی و كهمترین شته بۆئهوهی گومانی لهسهرنهبهن. . . ].
إِلاَّ ڕَن تَكُونَتِجَارَهًحَاچِرَهً تُدِیرُونَهَا بَیْنَكُمْ فَڵیْسَ عَڵیْكُمْ جُنَاحٌ ڕَلاَّتَكْتُبُوهَا
[. . . مهگهر (ئهومامهڵهیه كهدهیكهن) بازرگانیهكی بهردهست بێت لهنێوان خۆتاندا بهڕێوهیبهرن، ئهوا تاوانتان لهسهرنیه كه نهینووسن لهنێوان خۆتاندا. . . ].
وَإِنكُنتُمْ عَڵی سَفَرٍ وَڵمْ تَجِدُواْ كَاتِباً فَڕهَانٌ مَّقْبُوچَهٌ
[ئهگهر لهسهفهریش بوون و نووسهرێكتان دهستنهكهوت نووسراوێك لهنێوانتان بنووسێت، ئهوا (لهم بارهدا پهیڕهوی شێوازی) بارمتهی وهرگیراو بكهن].
واته ئهگهر لهسهفهردابوون و نووسهرێكتان دهستنهكهوت مامهڵهكردنهكه بنووسن، ئهوا پهیڕهوی ئهوهبكهن كه كڕیارهكه لهبری پارهی كهلوپهلهكانی با شتێك لهسامان و سهروهتهكانی تری بهبارمته بخاته ئهستۆی فرۆشیارهكهوه، (پێغهمبهر (سڵاوی خوای لێبێت)، بۆ خواردنی كهس و كارهكهی قهڵغانێكی خۆی كردهبارمته لهلای جوولهكهیهك لهبری (30) ڕبه جۆ / تهفسیری (ابن كپیر) ) .
له یاسای دهستپاكیهكاندا دهفهرمووێت:
فَإِنْڕَمِنَ بَعْچُكُم بَعْچاً فَلْیُۆَدِّ الَّژِی اۆْتُمِنَ ڕَمَانَتَهُوَلْێتَّقِاللّهَ رَبَّهُ. . . (283) البقره
[جائهگهر ههندێكتان لهههندێكی ترتان دڵنیابوون و (مامهڵهكه پێویستی بهبارمته دانان نهبوو)، ئهوكهسهی كهباوهڕی پێكراوهو ماڵهكهی دراوهتی بهئهمانهت، باحهقی خاوهن ماڵهكه بدات و لهخوای پهروهردگاری بترسێت (لهوهی كهدهستدرێژی نهكاته سهرنرخی ماڵه ئهمانهتهكهو لێی كهم نهكاتهوهو لهكاتی دیاریكراودا بیدات بهخاوهنهكهی) . . . ].
لهیاسای تۆڵهی كوشتندا دهفهرمووێت:
وَڵا تَكْسِبُ كُلُّنَفْسٍإِلاَّ عَڵیْهَا وَڵا تَزِرُ وَازِرَهٌ وِزْرَ ڕُخْرَی. . . . . (164 الانعام)
[. . . ههموو دهروونێكیش هیچی دهستناكهوێت تهنها ئهوهنهبێت كه لهسهریهتی (لهكاروكردهوهكانی) و، هیچ كهسێكیش تاوانی كهسێكی تری ناكهوێته ئهستۆ. . . ].
وَمَاكَانَ لِمُۆْمِنٍ ڕَن ێقْتُڵ مُۆْمِناً إِلاَّ خَگَئاًوَمَن قَتَڵمُۆْمِناًخَگَئاً فَتَحْڕیرُ رَقَبَهٍ مُّۆْمِنَهٍ وَدِێهٌ مُّسَلَّمَهٌ إِڵیڕَهْلِهِإِلاَّ ڕَن ێێدَّقُواْ
[بۆهیچ خاوهنباوهڕێكیش نهبووه كهخاوهنباوهڕێكی تر بكوژێت، مهگهر بهههڵه، جا كهسێك كهخاوهنباوهڕێكی بهههڵه كوشت، ئهوا لهسهری پێویستكراوه بهندهیهكی خاوهنباوهڕ ئازاد بكات و، حهقه خوێنهكهشی دهدرێته دهست كهسوكارهكهی، مهگهر ئازادی بكهن و خوێنی لێوهرنهگرن. . . ].
وَمَن ێقْتُلْ مُۆْمِناًمُّتَعَمِّداًفَجَزَإۆُهُ جَهَنَّمُ خَالِداً فِیهَا وَغَچِبَ اللّهُ عَڵیْهِوَڵعَنَهُوَڕَعَدَّ ڵهُ عَژَاباً عَڤیماً (93)
[ههركهسێكیش بهویست و ئارهزوو خاوهنباوهڕێك بكوژێت، ئهوه سزای ئهوكهسه بهنهمری مانهوهیهتی لهجهههندهمداو، خواش ڕق و قینی لێ داگرتووه و نهفرینی لێكردووه و سزایهكی گهورهی بۆ سازداوه].
لهیاسای شێوهی تۆڵه سهندنهوهكاندا دهفهرمووێت:
ێاڕَیُّهَا الَّژِینَ إمَنُواْ كُتِبَ عَڵیْكُمُ الْقِێاێ فِی الْقَتْڵیالْحُرُّبِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالڕُنپَی بِالڕُنپَی
[ئهی ئهوانهی كهباوهڕتان هێناوه، لهسهرتان نووسراوه له (یاسای) تۆڵهی كوژراوهكاندا، كهسی سهربهست لهجیاتی كهسێكی سهربهست دهكوژرێتهوهو، كهسێكی كۆیلهش لهجیاتی كۆیلهیهكی كوژراو دهكوژرێتهوهو، مێیینهیهكیش لهجیاتی مێیینهیهكی كوژراو دهكوژرێتهوه. . . ].
فَمَنْ عُفِێڵهُمِنْ ڕَخِیهِ شَیْ و فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَڕَدَا و إِڵیْهِبِإِحْسَانٍ
[. . . جا كی لێبوردهیی بۆدرا لهلایهن (خاوهن كوژراوهكهوه) لهتۆڵهی خوێنی كهسێكهوه كهكوشتویهتی، ئهوا پێویسته (خاوهنی كوژراوهكه) پهیڕهوی چاكهكاری بكهن و، پیاوكوژهكهش حهقهخوێنهكه بهڕێزهوه بدات (بهخاوهن كوژراوهكه) . . . ].
ژَلِكَ تَخْفِیفٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَرَحْمَهٌفَمَنِ اعْتَدَی بَعْدَژَلِكَفَڵهُ عَژَابٌ ڕَلِیمٌ (178)
[. . . ئهوه سۆزوبهزهیی و ئاسانكارییهكه لهلایهن پهروهردگارهكهتانهوه، جا كی لهدوای ئهو لێبوردنه دهستدرێژی كرد، ئهوا لهلایهن خواوه سزایهكی سهختی بۆههیه].
وَڵكُمْ فِی الْقِێاێ حَێاهٌ ێاْ ڕُولِیْالڕَلْبَابِڵعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (179) البقره
[ئهی خاوهن بیروهۆشهكان، لهیاسای تۆڵهكردنهوهشدا (بهردهوامی و خۆشی) ژیانتان بۆههیه، (بهوهیوایهی) بهڵكو لهخوا دهترسێن و خۆتان دهپارێزن (لهیهكتركوشتن) ].
(خوا مهبهستی لهوهیه كه لهتۆڵهسهندنهوهدا بهردهوامی و خۆشی ژیان ههیه، چونكه پیاوكوژهكه ئهگهر بزانێت لهتۆڵهی ئهم كارهیدا دهكوژرێتهوه، ئهوا وازدێنێت لهئهنجامدانی كارهكهی و ژیانی خۆی دهكڕێتهوهو تووشی ئهوهنابێت كه تۆڵهی لێوهربگیرێتهوهو بكوژرێتهوه) .
له یاسای پهیڕهوی داب و نهریتی تاكهكاندا دهفهرمووێت:
وَلا تَمْشِ فِی الڕَرْچِ مَرَحاً إِنَّكَ ڵنْ تَخْڕقَ الڕَرْچَ وَڵنْ تَبْلُغَ الْجِبَاڵ گُولاً (37)
[بهكهیفخۆشی و خۆبهگهورهزانیشهوه بهسهر زهویدا مهڕۆ، تۆ بهم ڕۆیشتنهت ناتوانیت ئهم سهره و سهری زهوی ببڕیت و، ناگهیت بهدرێژیی و بهرزی چیاكانیش].
وَلا تَقْفُ مَا ڵیْسَ ڵكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَێرَ وَالْفُۆَادَ كُلُّ ڕُوْڵئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولاً (36)
[بهسهر شتێكیشهوه مهوهستی و قسهی تێدا مهكه كههیچ زانیارییهكت لهسهری نهبێت، بیستن و بینین و (ئارهزووی) دڵهكان، بهڕاستی ئهوانه ههموویان ئادهمیزاد لێپرسراوه بهرانبهریان].
وَقَچَی رَبُّكَ ڕَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِێاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَاناً إِمَّا ێبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ ڕَحَدُهُمَا ڕَوْ كِلاهُمَا فَلا تَقُلْ ڵهُمَا ڕُفٍّ وَلا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ ڵهُمَا قَوْلاً كَڕیماً (23)
[پهروهردگارت بڕیاریداوه كه لهوزیاتر كهسی تر نهپهرستن و، لهگهڵ باوانهكانیشتان چاكهكاربن، ئهگهر دایكت و باوكت یهكێكیان یان ههردووكیان لهلای تۆ دهگهنه تهمهنی پیری، ئهوا دڵیان مهشكێنهو پێیان مهڵی ئۆف لهدهست ئێوهو، قسهی چاك و ڕێزداریشیان لهگهڵدا بكه].
وَاخْفِچْ ڵهُمَا جَنَاحَ الژُّلِّ مِنَ الرَّحْمَهِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّێانِی ێغِیرًا (24) الاسرا و
[باڵی سۆزو ملكهچی خۆتیان بۆ ڕاخهو بڵی: ئهی پهروهردگاری من، بهزهیی خۆتیان پێ ببهخشه، ههروهكو چۆن ئهوان بهزهییان بهمندا هاتهوهو بهمنداڵی بهخێویان كردم].
وَلا تَجْعَلْ ێدَكَ مَغْلُوڵهً إِڵی عُنُقِكَ وَلا تَبْسُگْهَا كُلَّ الْبَسْگِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً (29)
[دهستیشت والێمهكه داخراوبێت ههتا بنبینی قورگت، نهئهوهندهش بیكهیهوه، كه وات لێبكات بهداماوی و لۆمهكراوی و تهنگ پێ ههڵچنراوی دانیشی و بمێنیهوه].
وَلا تَقْرَبُوا الزِّنَی إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَهً وَسَا و سَبِیلاً (32)
[نزیكی داوێنپیسیش مهكهونهوه، بهڕاستی ئهم كاره كارێكی ناشیرین و ڕێبازێكی خراپه].
وَلا تَقْتُلُوا ڕَوْلادَكُمْ خَشْێهَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِێاكُمْ إِنَّ قَتْڵهُمْ كَانَ خِگْئاً كَبِیراً (31)
[منداڵهكانیشتان مهكوژن لهترسی ههژاری، ئێمه بژێوبهئێوهو بهوانیش دهدهین، نهكهن وابكهن، بهڕاستی كوشتنی ئهوان ههڵهیهكی گهورهیه].
وَإتِ ژَا الْقُرْبَی حَقَّهُ وَالْمِسْكِینَ وَابْنَ السَّبِیلِ وَلا تُبَژِّرْ تَبْژِیراً (26)
[مافی خزمهكان و ههژارو ڕێبوارهكانیش بدهو دهستبڵاوی مهكه بهشێوهیهك هیچت بهدهستهوه نهمێنی].
وَلا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَمَنْ قُتِڵ مَڤلُوماً فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْگَاناً فَلا یُسْڕفْ فِی الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنێوراً (33)
[ئهودهروونهش مهكوژن كهخوا قهدهغهی كردووه، مهگهر مافێكتان بهسهریهوه ههبێت (كهشایستهی ئهوهبێت بیكوژن)، ههركهسێكیش كهستهم لێكراوێك بكوژێت، ئهوا ئێمه بهڵگهو دهسهڵاتێك دهدهین بهكهس و كارهكهی (بۆئهوهی تۆڵهی بكاتهوه)، جا با لهكوشتنهوهی پیاوكوژهكهدا زیادهڕهوی نهكات، بهڕاستی ئهوكهسهی كهتۆڵهی كوژرانی ستهملێكراوێك دهكاتهوه، لهلایهن خواوه پشتیوانی لێكراوه].
وَلا تَقْرَبُوا مَاڵ الْێتِیمِ إِلاَّ بِالَّتِی هِێ ڕَحْسَنُ حَتَّی ێبْلُغَ ڕَشُدَّهُ وَڕَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولاً (34)
[نزیكی ماڵی ههتیویش مهكهونهوه، تا ههتیوهكان دهگهنه تهمهنی خۆناسین، مهگهر بهوشێوهیهی كه بهقازانجی ههتیوهكه تهواودهبێت، مافی تهواویش بدهن بهپهیمانهكانتان، بهڕاستی جێبهجێكردنی پهیمان ئهركێكی سهرشانه].
وَڕَوْفُوا الْكَیْڵ إِژَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْگَاسِ الْمُسْتَقِیمِ ژَلِكَ خَیْرٌ وَڕَحْسَنُ تَڕْوِیلاً (35) الاسرا و
[مافی تهواویش بدهن بهشت پێوان كاتێك كهشتێكتان پێواو، بهتهرازووی ڕاست و ڕهوانیش كێشانهی بكهن، ئهم پێوان و بهتهرازوو كێشانه بۆئێوه بهكهڵكترهو باشترین شێوهی لێكدانهوهشه (بۆ مامهڵهكردن) ].
5/2013
Omer_raniya@yahoo. com
ئهو بابهتانهی له کوردستان نێت دا بڵاودهکرێنهوه، بیروبۆچوونی خاوهنهکانیانه، کوردستان نێت لێی بهرپرسیار نییه.