لەبەر ئەوەی لە 21/9/2013 لە هەرێمی كوردستان لەلایەن هاولاتیانەوە دەنگ بۆ ئەنجوومەنی نوێنەرانی گەلی كوردستان ( پەرلەمان ) دەدرێ و، دەنگدان كردارێكی زۆر گرنگ و كار بگرەو، كۆمەڵی گۆڕانكاری و شتی نوێ دێنێتە ئاراوەو، داهاتوو لە ڕابردوو جیا دەكاتەوە بە پێویستی دەزانم كۆمەڵی شت سەبارەت بە دەنگدانی هاولاتیان لە كاتی هەڵبژاردن بخەینە ڕوو، بۆ ئەوەی هاولاتیان زیاتر سەبارەت بەوە بەر چاویان ڕوونتر بێ و، لێ ی بەهرەمەندبن.
1ـ دەنگدان چیە؟: دەنگدان بۆ هەڵبژاردن و دیاریكردنی سەرۆكی هەرێم و لە پەڕلەمان ماف و ئەركێكی هاولاتیانی كوردستانە، حوقی خۆیان خۆیان نوێنەر و كار بە دەستی خۆیان دیاری بكەن، بەڵكو ئەركێكە لە سەر شانیان كە ئەو كارە بكەن، هەرچەندە حەقی خۆیانە دەنگ بدەن یانە نهو، ئەم ئەركە جێبەجێ بكەن یان نا بە ئارەزووی خۆیانە، نابێ سانسۆرو فشاریو هەڕەشەیان لێ بكرێت.
2ـ دەنگدەركێ یە؟: دەنگدەر ئەو هاولاتیی كە بەپێی یاسای هەڵبژاردن و دەستوری عێراق هاولاتی (نیشتەجێی) ڕەگەز نامەی عێراق هەیە، لە هەردوو ڕەگەزی پیاو ئافرەت بێ جیاوازی لە تەمەنی 18سال مافی دەنگدانیان هەیە، چ لەناوخۆی كوردستان یا لە دەرەوەی بن، بۆیان هەیە دەنگ بدەن یان نهو.
گرنگی دەنگدان: بێگومان پڕۆسەی دەنگدان شتێكی زۆر زۆرە گرنگە، نەخاسم لەو كاتەی كە گەندەڵی و ناعەدالەتی و ستەم و چەوساندنەوە و بێ دادی. . . لە هەموو لایەنێكەوە زۆرە، دەنگی ناڕەزایی زۆرە، خەڵك بێ رازە و لە هەرەسهێنانە، لە بەدیل وڕێگە چارە دەگەڕێ، دەیەوێ گۆڕانكاری و چاكسازی و پاكسازی بكا، خواست و ئامانجاكانی دەوێ بەدی بێنێ. . . ، بە چی دەكرێ؟، بێگومان بە دەنگدان و بە بەشداری كردن لە هەڵبژاردن دەكرێ، بە سەر ڕاستی دەكرێ، بە دۆزێنەوە و هەڵبژاردنی نوێنەرو سەرۆكی چاكی دەكرێ، بەوە دەكرێ دەنگدەر بزانێ دەنگ بۆكێ و بۆ چی دەداو، كێ هەلدەبژێرێ، ئەو كاتە گرنگی وئامانجەكانی دەنگدان بەرجەستە دەبن.
4ـ ئەرك و مەلسولیەتی دەنگدەر: بەڕاستی لەم هەڵبژاردنە هاوڵاتی دەنگدەر لە ڕووی شەرعی و قیامەتی و یاسایی یەوە ئەرك و مەلسویەتێكی زۆر گەورەو گرنگی دەكەێتە سەر شان و ئەستۆ، پێویستە هەقی خۆی پێ بدا، بە جۆرێ ڕوولە سندوقەكانی دەنگدان بكەن و زۆر بەگەرمی دەنگی خۆیان بدەن (هەر چەندە خەڵك بێ متمانە بووە)، بۆ هەڵبژاردن و دیاریكردنی سەرۆك و نوێنەروو ژیان و چارەنووسی خۆی، بۆ ئەوەی شتێكی باش بۆ خۆیان هەڵبژێرن و كارێكی چاك ئەنجام بدەن، دەنگدان لە نەدان چاكترە، دەنگدانی چاك گۆڕانكاری و چاكسازی بەرپا دەكات، دەسەڵاتێكی چاك دێنێتە ئاراوە، ئامانجەكانی خەڵك بەدی دێنێ، دەنگدان مەسولیەتێكی زۆر گەورەو خەتەرە نابێ یاری پێ بكرێ، خەیانەتی لەگەڵدا بكرێ، بفرۆشرێ، بە خراپ بەكار بێ بە نەزانی و بە كوێرانە و بە دەمارگیری دەنگ بدرێ، گوناهو و تاوان و خەیانەتە لەگەڵا خۆت و خەڵك و خوات، زمان دەبێ لە هەق بگەڕێ، دەنگ دەبێ بە هەق و شەرع و چاكە و خزمەتكردن بدرێ، دەنگدان شاهێدی بۆ دان و پالپشتی و هاوكاری كردنە، كێ هەڵبژێری دەبیە شەرێكی چاكە و خراپەكان، لە ڕۆژی دوایی دا لەسەر مخاسە بە دەكرێی، سزا دەدرێی، ئەگەر كەسێكی چاك و خزمەتگوزار هەڵبژێری و ئەویش چاكە بۆ خەڵك بكا لە خێرو چەكەكانی بەشداری ڕاستت كردوە، ئەگەر خەڵكێكی خراپ و گوناهكار هەڵبژێری، گوناهباری و لە گوناهو تاوانەكانی شەرێكی، كێت خۆشی بوێ لەگەڵا ئەو حەسز دەكرێی، با چەند لە ڕابردوو وەربگرین، چەند زمانی خۆمان گەستەوە لە دەنگدانی ڕابردوو، دەمانگووت: بە هەلە چووین، خۆزگە هەڵبژاردن هاتبایە وە، ئەو سادەمانزان چی دەكرد، ئەگەر وانەكەین دەجا هەلەو تاوانە، خەڵكێكی باشی هەڵبژێرین فەعلەن باشن، خزمەت بە گەل و وڵات و ئایین مان دەكەن، نەك وێران بكەن، دژی بیروباوەڕو بەرژەوەندیەكانمان بن، دەست دەرەكی، ناخۆشی و بێ دی
نی و تۆوی خراپە لە نێو میللەتمان بچێنن. با بەس بێ چێكە دەنگ بە كۆنە پەرستی نەدەین لە سەر ئەساسی كۆن و خزبایەتی، هەموو جارێ وەكو یەك دەنگ بدرێ، گۆڕانكاری تیانەكرێ، ئەگەر ڕاستە هەلەو تاوان و خراپەكاری و گەندەڵی لە گۆڕەپان هەیە، با بە دەنگدانێكی چاك و ڕاست بیگۆڕین، لە هەڕەشەو منشاریش نەترسێن.
با ئەمجارە بە دەنگ گۆڕانكاری و چاكسازی و پاكسارزی بكەین، خەڵكی خراپ لا بدەین، خەڵكی چاك بێنینە سەركار، تۆلە لە ڕابردوو وەربگرینەوە. دەنگدەر لە كاتی دەنگدان دا گەورەترین بەرپرس و دەسەڵاتدارە، دەتوانێ بە هۆی دەنگیەوە تەحەككوم و تە جەڕڕوك بە زۆر شت بكا، ڕێرەوی زۆر شت بگۆڕێ، گۆڕانكاری بەرپابكا، ژن و پیاو، خوێندەوارو نەخوێندەوار، سەرۆك و هاوڵاتی هەمووان وەك یەك هەق و ڕێژەی دەنگدانیان هەیە بێ جیاوازی، بۆیە با دەنگدانمان بقۆزینەوە و لە چاكەدا بە كاری بێنن، با جارێكی تر زمانی خۆمان نە گەزینەوە، مێژوو دوبارە نەبێتەوە، بۆیە لەو كاتەدا لایەنەكان زۆر كار دەكەن، گرنگی بە دەنگكڕینی خەڵكی دەدەن، چونكە گرنگی دەنگدان دەزانن، لە دەنگ دەترسن. . . ، ئیتر با ئێمە بە كاری خۆمان هەستین، وێژدانی خۆمان ئاسودە بكەین، دەنا دلنیایین، تاسیستەمی كارو ئەقلیەت و ئیمان ئاكارمان بەرەو چاكە نەگۆرێ، خەڵكێك چاكتر نابێ، هەر چەندە ئەم هەڵبژاردنە هەندێ شت دەگۆڕێت.
ئەم قسانەشمان لە دژو بەرژەوەندی لایەنێكی دیاریكراو نین، بەڵكو كە باسی هەڵبژاردنی خەڵكی چاك و وەلانانی خەڵكی خراپ دەكەین، ئێمە بە شێوەیەكی زانستی و میتۆدی و ستاندەر قسە دەكەین، خەڵكە و خراپەكان هەركێ یەۆك لە هەر كوێ یەك بن، مەبەستمان پێ سیفەتەكانیان نەك خودەكان.
ئهو بابهتانهی له کوردستان نێت دا بڵاودهکرێنهوه، بیروبۆچوونی خاوهنهکانیانه، کوردستان نێت لێی بهرپرسیار نییه.