عێراق ئەو کەشتیە نا هاوسەنگەیە دەیان ساڵە لەدەریای کێشەو ململانێیە سیاسیە خوێناویەکان لە گێژاودایە، لەنگەر گرتنی کارێکی پڕ ئەستەمە ئەگەر نەڵێین مەحاڵە.بەتایبەتی لەم ساتەوەختەدا کە لە مێژووی هاوچەرخدا تەنگژەکان هەرگیز ئاوا بەتۆخی، کێشە مەزهەبیەکان بارگاوی نەبوە بە پرسە سیاسیەکانەوە، چونکە لە ئێستادا پرسی جیاوازی و کێشە مەزهەبیەکە هەر بەتەنها مەسەلەیەکی ناوخۆیی عێراقی نییە، بەڵکو تەواوی ووڵاتە ئیسلامیەکانی گرتۆتەوە، لەوەش زیاتر بۆتە بەشێک لە ململانێی نێودەوڵەتی لەلایەن زلهێزەکانەوە، کە شێلگیرانە گەمە بەو کارتەوە دەکەن.
ئەستەمە بۆ کورد یاریکردن لەم نێوەندەدا، بۆ بەدەستهێنانی مافەکانی، یان تەنانەت پارسەنگ کردنی ئەم لایەن یاخود ئەو لایەن وەک بەشێک لە گەمەی سیاسی لە عێراقی (نوێ)دا.
ململانێی عەرەبی سوننە لەگەڵ عەرەبی شیعە لەعێراق بە ئاشکرا ئاڕاستە بارگاوی بە ململا نێیە هەرێمیەکە بوە، کە لەلایەن تورکیاو قەتەرو سعودیە لەلایەک و لەلایەن ئێران و سوریاو حزبوللەی لوبنانی بەڕێوە دەچێت.کورد چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم هاوکێشە جەنجاڵە بکات، خۆی بەلای کام هاوکێشەدا ساغ بکاتەوە، ئەی چۆن دەتوانێت ئەگەر لە ناوەخۆی عێراق خۆی بپارێزێت، ئەی سەبارەت بەهاوکێشە ئیقلیمیەکە چی.
دوای ئەوەی ئیتلافی دەوڵەتی یاسا یاخود روونتر بۆ دەربازبوون یاخود بەهێز بوونی پێگەی خۆی لە هاوکێشەی شیعی لە عێراق ئاڕاستەیەکی دوور لە دینی گرتە بەر هەم بۆ نیشاندانی بۆ ئەمەریکەکان و بەشێکی نەتەوە پەرستی عەرەبی سوننە کە ئەوە مالکی و گروپەکەیەتی دەتوانێت عێراق لە تەنگژەی مەزهەبی وەدەربنێت، هەم بەحوکمی ئەوەی هەردوو هێزی مەجلیسی ئەعلاو تەییاری سەدری کەهەردوو سەرکردەی لاو عەممار حەکیم موقتەدا سەدر دوو کەسی سەر بە خانەوادەی مەرجەعی شیعەی ناسراون و پشتیوانی زۆریشیان لەو بارەوە لێدەکرێت لەلایەن گەورە مەڕجەعەکانەوە، مالکی ناچار بەگرتنە بەری ئەم ڕێچکەیە کرد.بۆیە دەتوانین بڵێین دوای ئەم هەنگاوەی مالیکی، کورد لەلایەن شیعەیەوەش هەڕەشەیەکی جیددی بۆ دروست بوو، کە پێشتر بەحوکمی ئەوەی شیعەکان هێندە پابەند نەبوون بە نەتەوە، کورد لە هەڕەشەی شۆڤینیەتی عەرەەبی تاڕادەیەک دۆخەکەی باشتربوو، بۆیە هەم بەحوکمی مەزلومیەتی هەردولا لە عێراق هەم نەبوونی گیانی شۆڤینیانە کوردی نزیک بە شیعە کربۆوە.هەڕەشەی تواندنەوەی بەردەوامی دەیان ساڵەی لەسەر کەمبۆوە.کە خۆی لە سیاسەتی تەعریب و تەهجیر دەبینیەوە.بە جۆرێک لەسەردەمی بەعسیەکان ئەم سیاسەتە گەیشتە ئەو پەڕی دڕندەیی کە خۆی لە پڕۆسەی بەدناوی ئەنفال و کۆمەڵکوژی بارزانیەکان و کیمیاوی بارانی هەڵەبجەو زۆر شوێنی تر دۆزیەوە.
کێشەی کورد لە ناوچەکە کێشەی نەتەوەیی و خاکەکەیەتی.بۆیە تێوە گڵان لە شەڕی مەزهەبی بەحوکمی ئەوەی پێکهاتەی کورد سەر بە هەردوو مەزهەب لەخۆدەگرێت، دوور نییە ساغبونەوەی بەلای هەریەک لەم هێزە مەزهەبیانە ببێتە هۆکاری دابڕانی بەشێکی گرنگ و رەسەن لە جەستەی نەتەوەییمان، جگە لەوەش شەڕی مەزهەبی شەڕێکی بێئەنجامی پڕ زیانە.
ئێمە ئەوڕۆکە لەبەردەم پرسێکی گرنگی نەتەوەیی یەکجار هەستیارین، گومانی تێدانییە پڕۆسەی بەدیموکراسیکردنی عێراق، پڕۆسەیەکی یەکجار دژوارە تا ڕادەی مەحاڵ.بە هۆکاری نەبوونی هیچ هێزێکی گەورەی باوەڕدار بە بنەماکانی دیموکراسی لە عێراقدا، لەبەرامبەردا بوونی چەرتەیەک هێزی هەژمونداری ئاینی مەزهەبی.جگە لەوەش نەبوونی پاڵپشتی هیچ ووڵاتێکی دیموکراسی لە ناوچەکە.
عێراق نەکەوتۆتە ئەوروپای شەرقی تا دراوسێیە سیستەمە دیموکراسیەکانی ڕۆژئاوا پاڵپشت وهاوکاریبن.بەڵکو کەوتۆتە ناوچەیەک گەرمترین ململانێی دەسەڵاتی نەتەوەپەرستی و مەزهەبی، دەسەڵاتی بۆماوەیی خێڵەکی دراوسێکانێتی.چەقی ململانێی مەزهەبی و هەرێمی، نێودەوڵەتییە.بۆیە شانسی بەدیموکراسیبوونی عێراق یەکجار لاوازە.
ئەی کەواتە دەرفەتی کورد یان دەروازەی کورد بۆ دەربازبوون لەم هاوکێشە چەق بەستوە چییە؟
لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان لە قەیرانێکی مەترسیدایە لەگەڵ بەغدا، بەغداش جگە لە کورد ڕووبەڕووی قەییران بۆتەوە لەگەڵ سوننە.ئەگەر بەلۆژیکی دوژمنی دوژمنم بێت دەبێت، دۆستی سوننە( عێراقیە) بین لەم قەیرانە.بەڵام ئایا خۆدانە پاڵ ئەم هێزە، کەبەمانای پشتگیری داواکانی ئەوانە، بێگومان خۆدانە پاڵی ئەوان گوشار لەسەر مالیکی زێدەتر دەکات بۆ سازشکردن بۆ سوننەکان.بەڵام جێبەجێکردنی پاکێجی داواکارییەکان هەڕەشەی جیددی بۆ سەر کورد دروست دەکات.هەڵوەشاندنەوەی یاسای ریشەکێشکردنی بەعس و لێپرسینەوە، گەڕانەوەی ئەفسەرانی پێشووی سوپای بەعس، کە ئەمە دواییان ناهاوسەنگی تەواو دروست بکات، تەواو تای تەرازوو بەلای شۆڤینزم و عەرەب وەرچەرخێت، کە لە ئێستادا خۆی لارە.دواتر دەرگای هەلوەشاندنەوەی بڕگەو مادەی دەستوری بەبێ رێکاری دەستوری هێندەی تر دەستی مالیکی و ئەوانیتر واڵا دەکات.کەمڕیان لە مادەکانی تایبەت بەکورد خۆشکردوە، کارێکی یەکجار مەترسیدارە بۆ سەر کورد، نابێت ئەوەش لەبیر بکەین سەرکردەکانی ئەو لیستە دژایەتی تەواویان بۆ جێبەجێکردنی مادەی ١٤٠ هەرگیز نەشاردۆتەوە.
بۆیە کورد نابێت خۆی بکات بە پارسەنگی هیچکام لەو هێزانە لەبەرژەوەندی یاخود بەزیانی ئەویتر، بەڵکو گرنگە تا ئەو عێراقە مابێت یا بمێنێت، هاوسەنگی هێزەکان تێک نەچێت، بۆ ئەوەی سیستەمی تەوافوقی بۆ هەمیشە بەردەوامی هەبێت.بەپێچەوانە بەحوکمی باوەڕ نەبوونی هیچکام لەم هێزانە بە پرنسیپەکانی دیموکراسی و مافە رەواکانی کورد، ئاسایشی نەتەوەییمان دەکەوێتە بەر هەڕەشەی دوژمنانەوە، دیارە یاریکردن بەکارتی زۆرینە، دوو فاقییە، لە ئەگەری ئەوان بەم کارتە، بۆیە نابێت کورد بچێتە بەر ئەم بارەو قبوڵی ئەم یارییەش بکات.
لە نێوەخۆش پێویستمان بەگرتنەبەری سیاسەتێکی گشتگیرە، چەترێک هەموان سەرجەم هێزو گروپەکان خۆی لەسێبەریدا ببینێتەوە، هیچ کەسێک لەنەتەوەو ئاینزاو مەزهەبەکانی کوردستان، خۆی بەنامۆ نەزانێت لەم پێوانە حوکمڕانییە.ئەوەش بەگرتنە بەری پێڕەوکردنی سیستەمێکی سیاسی دیموکراسی دەبێت کەپابەندی سەرجەم پرینسپەکانی بکات.سەروەری یاساو عەدالەتی کۆمەڵایەتی، ئازادی بیر و ڕادەربڕین بۆ بەرهەم هێنانی کەسایەتیەکی ئەوتۆ کە ببڕای ببڕا جارێکیتر حوکمڕانی بێگانە قبوڵ نەکات..بەم شێوەیەش هەنگاوی جیددی نزیکمان دەکاتەوە لە سەربەخۆیی و دەوڵەتی خۆماڵی..بە پێچەوانەش دەوارەکەمان لەبەردەم هەڕەشەی هەر رەشەبایەکە لەهەر لایەک هەڵبکات...
ئهو بابهتانهی له کوردستان نێت دا بڵاودهکرێنهوه، بیروبۆچوونی خاوهنهکانیانه، کوردستان نێت لێی بهرپرسیار نییه.
