ئێمە لە منداڵیماندا وا فێر کرابووین کە سودان دەوڵەتێکی عەرەبییە و هەموو سودانییەک عەرەبە، بەڵام دوای کرانەوەی پەنجەرەی جیهان بە ڕووماندا بۆمان دەرکەوت دەیان نەتەوەی ناعەرەب لەو وڵاتەدا دەژین و هەرکامیان بەشی خۆی لە جەور و ستەم و جینۆساید بەرکەوتووە.
گەلی باشووری سودان دوای خەباتێکی سەخت بە سەربەخۆیی گەیشتن و دەوڵەتی خۆیان دامەزراند.
گەلی دارفور و چەند هەرێمێکی تری ناعەرەبی سودان لەسەر هەمان ڕێگە دەڕۆن و خوازیاریی ئۆتۆنۆمیی بەرفراوان یان سەربەخۆیین.
یەکێک لەوان گەلی "بجا"یە لە ڕۆژهەڵاتی سودان. بجاییەکان گەلێکی دێرینی ئافریکایین و بە ئاین موسڵمانن، بەڵام خاوەن زمان و کولتوور و مێژووی تایبەت بە خۆیانن. نزیکەی ٣ ملیۆنیان لە ڕۆژهەڵاتی سودان کە خاکی خۆیانە و ٢٠٠ هەزاریان لە میسر و ١٠٠ هەزاریان لە ئەریتریا دەژین. ناوچەکانی گەلی بجا لە ڕۆژهەڵاتی سودان لە هەژارترین و فەرامۆشکراوترین ناوچەکانی سودانن. بۆیە ئێستا دەنگی سەربەخۆییان بەرز کردووەتەوە و داوای بڕیاردان لە چارەنووسی خۆیان دەکەن (سەرچاوە: بڕوانە کۆمێنت!)
لەم ڕۆژانەدا بەدەم قاوە خواردنەوەوە ئەم بابەتەم بۆ کوردێکی سەربەخۆییخوازی باکوری باس دەکرد کە زۆر بەداخە لە هەر حزب و تاکێکی کوردی دژ بە سەربەخۆیی و دامەزراندنی دەوڵەت. پاش تەواوکردنی قسەکانم، ئاخێکی قوڵی هەڵکێشا و گوتی: "خۆت دەزانیت من تۆرە کۆمەڵایەتییەکان بەکار ناهێنم و سۆرانیش باش نازانم، بۆیە تکات لێ دەکەم ئەم پەیامەم بگەیەنیت بە هەموو کوردانی دژبەری سەربەخۆیی: فریا بکەون دەستەیەکی ڕاوێژکاران لە کوردستانەوە ڕوو لە هەرێمی بجا بکەن و هەوڵ بدەن ئەو گەلە دەستبەرداری داخوازی دەستنیشانکردنی مافی چارەنووس ببن و ئامۆژگارییان بکەن باوی دەوڵەت نەماوە و با بۆخۆیان هەتاهەتایە بە هەژاری و فەرامۆشکراوی لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی عەرەبیی خەرتوومدا بمێننەوە و چاوەڕێ بکەن تا شەپۆلی جینۆساید ڕوویان تێدەکات!"
