سیمینارەکەی خاتوو مارگریت کۆنتات و پرۆفیسۆر مارکۆ ساسۆلی و پرسیارێکی ئەندام پەرلەمانی کوردستان ...ئاشتی گەرمیانی ..هەولێر
سەنتەری توێژینەوەی پەرلەمانی کوردستان لە ڕۆژی ٢٣ / ٢ / ٢٠١٣ کاتژمێر ١٠ سەرلەبەیانی تاوەکو ٣.٣٠ دەقیقەی پاش نیوەڕۆ سیمینارێکی تایبەتی ڕێك خست بۆ هەردوو لە خاتوو (( مارگریت کۆنتات هاوسەرۆکی لیژنەی هەموارکردنەوەی دەستووری هەرێمی جنێڤ و وە پرۆفیسۆر مارکۆ ساسۆلی پسپۆڕی یاسای نێو دەوڵەتی مرۆڤایەتی )) لە هۆڵی هوتێل شیراتوون لە هەولێر بەڕێوە چوو .
لەسەرەتادا خاتوو مارگریت باسی لە ووڵاتی سوسیسرا کرد کە چۆن دابەش بوە بۆ یەکەیەکی هەرێمی وە دەسەڵاتەکان چۆن بە پێ ی قەبارەو دانیشتوان دابەش بوون وە دانیشتوانی ئەو شارانە یان ئەو هەرێمانە چۆن دەنگ دەدەن لەهەڵبژاردنەکاندا وە چۆن بڕیارو دەنگ دان و دەنگ کۆ کردنەوە دەکەنە بناغەیەك بۆ دروست بوونی یاسایەك، ئەمە لەکاتێکدا کە شاری جنێڤ خۆی بۆ خۆی ووڵاتکی سەربەخۆیە لەناو ووڵاتێکی تردا لەڕووی بڕیارو مافەکانەوە، وە باسی لە ووڵاتی سویسرا کرد لەڕووی حوکمڕانی یەوە وە لەچەند میللەتێك پێك هاتووە وە هاو سنوورە لەگەڵ چەند ووڵاتێك کە درێژترینیان ١٠٠ کم مەترە لەگەڵ ووڵاتی فەرەنسا وە ڕێکەتنێکی ئاوها هەیە کە لەبەر کەمی جێگای ڕووبەری جوگرافی هاووڵاتیانی سویسری لە فەرەنسا نیشتەجێ دەبن، وە باسی لە دابەش بوونی دەسەڵات کرد لەناو حوکمڕانی ووڵاتدا و پشت بەستن بە هەرێمی فیدراڵ لەهەرێمێکەوە بۆ هەرێمێکی تر، وەکو ماف لە ووڵاتی سویسرا هەر هاووڵاتیەك لەسەرووی ١٨ ساڵەوە مافی دەنگ دانی هەیە، وە هەر سەد هەزار دەنگ دەتوانێت بڕیارێك بگوڕێت یان بکرێتە واری ڕیفراندۆمەوە.
خاتوو مارگرێت باسی لە دابەش بوونی ئەنجومەنەکان کرد وە دابەش بوونیان بەسەر یەکەکاندا لە ڕووی داڕێژراوی و بەڕێوە بردنی ووڵاتەوە.
٤ ساڵ لەمەو بەر دەستووری ئەو ووڵاتەیان هەموار کردەوە لەبەر ئەوەی کە کۆنە چونکە لەساڵی ١٨٨٤ دەستووری جنێڤ دامەزراوە، لەمێژووەکەیدا ١٨٤ جار هەموار کراوەتەوە، کێشەی نیشتەجێ بوون لەو ووڵاتە هەیە بۆیە وای لەخەڵك کردوە کە بچێتە ووڵاتانی دراوسێ بەتایبەت فەرەنسا جێگیر ببن لەکاتێکدا سویسرا ئەندام نی یە لەیەکێتی ئەوروپا، ڕێکەوتن هەیە لە نێوان ئەو ووڵاتانەدا.
لەکێشەیەکی هەرێمی سویسرادا کێشەکە بە مسۆدەیەك و چوو بۆ پەرلەمان و دوای ساڵێك لەگفتوو کردن و پێشنیار کردن لە جنێڤ کە دانیشتوانی ناوچەیەك کێشەیان لەسەری هەبوو، هەڵبەتە دەبووە قەیران و مل ملانێ لەسەر ئەو ناوچەیە، بەڵام لەبەر ئەوەی کە ئیرادە هەبوو وە متمانە هەبوو کێشەکە چارەسەر کرا، ئەگەر متمانە نەبێت لەنێوان فراکسیون و لایەنەکاندا بێگومان ئیرادەی جێبەجێ کردن زەحمەتە، ویستگەی یەکەم و کۆتایی هەر ڕێکەوتن و گفتوویە.وە تاکە ڕێگا گەڕانەوە بۆ کۆبونەوە بوو لەدەرەوەی پەرلەمان، پاشان ڕێك کەوتن لەسەر ئەساسی ئیتفاقات .هەڵمەت کردن بۆ ئەوەی کە ئێمە دەستوورێکی باشمان وەدەست هێناوە بێگومان ئەمە کارێکی وا ئاسان نی یە، گرنگترین کار ئەوە بوو کە بەشداری بە هاووڵاتیان بکەین و دەنگ بدەن لەسەر دەستوور، ئێمە خۆمان دەچووینە لای خەڵك بۆ ئەوەی پاڵپشی لە بڕیارەکانمان بکەن، گرنگترین خاڵ لە بڕیارەکان ئەوە بوو کە مافی ژینگەیەکی تەندروست لە دەستووری جنێڤدا بوو، مافی بوونی کەم ئەندامان خاڵەکانی تر، مافەکان زۆرن بەڵام پێویست بوو ڕێزیان لێ بیگیرێت، لەو کارانەش ساڵانە پێدا چوونەوە هەبوو بۆ ئەم مافانە وە پرسیار دەکرێت کە ساڵانە چیان کردووە بۆ ئەم مافانە .
ئەمە بیرو فەلسەفەی سیاسەتمەدارانی وولاتی سویسرایە ..خانمە پیرەکەی ئەوروپا ..لە دەستوور ..چۆن جلێکی تر بکەینەوە بەریان، یاسایەك لەپەرلەمان دەربچێت سەیرە جارێکی تر بگەڕێتەوە بۆ پەرلەمان ؟ گفتوو گۆی لەسەر بکرێت باشترە وەك لەگەڕانەوە، لەمەیاندا ئیرادەی خەڵك گرنگترە وەك لە حکومەت، جیاوازی ووڵاتەکەی من ئەوەیە لەگەڵ ووڵاتێکی تری یەکێتی ئەوروپا بۆ نموونە : لە ووڵاتی فەرەنسا سەرۆك بڕیار دەدات کە ڕیفراندۆم بکرێت ...بەڵام لە سویسرا خەڵك بڕیار دەدات ڕیفراندۆم ئەنجام بدرێت .
خاتوو مارگریت ئەم خاڵەی خستە بەرچاوی پەرلەمانتارانی کورد کە ووتی (( ئەم پەندانە لە ئێمە وەربگرن ..ڕێزگرتن لە بڕیارو بۆ چوونەکان واتە یەکتری قبووڵ کردن )).
پرۆفیسیور مارکۆ ساسۆلی رەگەزنامەی سویسری هەیەو بڕوانامەی دکتۆرای هەیە لەبواری یاسادا وەکو مامۆستای یاسایی نێو دەوڵەتی کار دەکات..لە سیمینارەکەیدا باسی لە یاسایی نێو دەوڵەتی مرۆیی وە جاڕنامەی مافی مرۆڤ و بەدیل گرتن و سزادان و بڕیارە نێو دەوڵەتی یەکان کرد، لە خاڵە گرنگەکانیدا باسی لە پرینسیپەکانی ئازادی خەڵك بپارێزن لە ڕووی شەڕی نێو دەوڵەتی و زیندانیانی جەنگەوە، وە مافەکانی ئەو گیراوانە چۆن مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت بۆ نمونە (( گۆنتانامۆ )) ئایا مافەکانی ئەو گیراوانە چۆن بوون ؟ بە زیندانی جەنگ هەژمار دەکرێت یان بە پێچەوانەوە؟ ئەمەیان تێکەڵیەك ڕووی دا کە ئەمەریکا خۆی بەرپرسیارێتی لەئەستۆ گرت .
لە سیمینارەکەدا پرۆفیسۆر مارکۆ ساسۆلی باسی لەم خاڵانە کرد:
١.پاراستنی ئەو کەسانەی ڕاستەوخۆ بەشدار نین لە پێکداداندا وەکو کەسی مەدەنی یان بەشدار نین وەکو بریندارو جەنگاوەری دیل ویان ئەوانەی خۆیان بەدەستەوە دەدەن.
٢.سنوور دارکردنی ئاستی پێویست بۆ بەدیهێنانی مەبەستی پێکدادانەکە کەلەوانەیە تەنها بۆ لاوازکردنی توانا سەربازی یەکانی دوژمن بێت.
٣.بێلایەنی سەبارەت بە شەرعیەتی پێکدادان، یاسایی نێو دەوڵەتی مرۆیی پێکدادانی چەکداری قەدەغە ناکات، بەڵکو ڕیکی دەخات بە بەکار هێنانی یاسا بۆ هەردوو لایەن.
لەم سیمینارەدا پرسیاری ئەندامی پەرلەمانتاری کوردستان وابوو.
١.دەستوور بگەڕێتەوە پەرلەمان لەم قەیرانەدا، ئێمە چی بکەین وە ڕای بەڕێزتان چی یە ؟
وەڵامی هەردوو پسپۆڕە سویسری یەکە ئەوەبوو کە (( خۆتان دەتوانن بڕیار بدەن )).
ئهو بابهتانهی له کوردستان نێت دا بڵاودهکرێنهوه، بیروبۆچوونی خاوهنهکانیانه، کوردستان نێت لێی بهرپرسیار نییه.
