لـە ئینگلیزییـەوە کـردوومـە بـە کـوردی..
هـاوڕێیـەتی:
ئـەشـوو ``زەردەشـت`` بیـرکـردنـەوەیـەکی ڕاسـتـڕەوانی هـەبـوو و ڕاۆێـژی بـە بیـرکـردنـەوە و ڕامـانی خـۆی دەکـرد دەربـارەی هـاوڕێیـەتی و ئـەو بـەهـا ڕەوشـتییـە لـەنـاو کـۆمـەڵگـادا. لـە کْـاتی چـوونـە بیـرکـردنـەوەکـانیـدا، ویسـتـی ئـەو تـوخمـانـە دیـاری بکـات کـە هـاوڕێیـەکی ڕاسـتگـۆیـانـە دەسـتنیشـان دەکـەن. ئـاشـا (ڕاسـتی و دروسـتـی)، ئـارمـایتی (ئـەوین و دلـۆڤانی/خـۆشـەویسـتی) و سـیرنیتی ( ئـارامـی)، بـە بنـەمـا گـرنگـەکـانی نـاودەبـرێ:
((مـەزدائـاهـوورا، ئـەو کـەسـە کێیـە کـە هـاوکـاری ئـەشـوو ``زەردەشـت`` دەکـا؟ ئـەو کـەسـە دۆسـتێکـە، کـە بـە دڵ و بـە گیـان لـە تـەک ئـەشـا (ڕاسـتی)یـدا ڕاوێـژ دەکـات. پـاک و ئـەوینـدار و سـروشـت خـۆشـەویسـتـە، بـە بیـری چـاکـەوەوە، لایـەنگـری ئـەنجـوومـەنی بیـرچـاکـانـە)).
سـروودی ١٦، هـاتی ٥١، کـۆپلـەی ١١
ئـەشـوو ``زەردەشـت`` جـەختـی لـە گـرنگـی ئـەشـا (ڕاسـت و دروسـتی) دەکـردەوە لـە دروسـتکـردنی دۆسـتـایـەتی و هـاوڕێیـەتییـەکی تـەنـدروسـت و دڵسـۆزانـە پێمـان دەڵێت کـە لـەو ڕێگـایـەوە گـەشـە بـە دۆسـتـایـەتی و هـاوڕێیـەتی بـدەیـن:
((ئـەی مـەزدائـاهـوورا، ئـەمـە لـەتـۆ دەپـرسـم و ئـەو ڕاسـتییـەم بـۆ ئـاشـکـرا بکـە. سـەرچـاوەو سـەرەتـای بـاشـتـرین شـێـوەی ژیـان چییـە؟ کـەسـێک کـە پـەیـوەسـتـە پێی و هـەوڵ دەدا بـژی، چ پـاداشـتێکی هـەیـە؟ ئـەو کـەسـە، هـاوڕێیـەکی چـاکـەو لـە سـایـەی ئـەشـا (ڕاسـتی و دروسـتـی)دا، پـارێـزەری خـەڵک و چـارەسـازی هـەمـوو کێشـەکـانی ژیـانـە)).
سـروودی ٩، هـاتی ٤٤، کـۆپلـەی ٢
تـایبـەتمـەنـدیـە گـرنگـەکـانی دی کـە ئـەشـوو ``زەردەشـت`` داوای لـە هـاوڕێـکـانی کـرد ئـەوە بـوو، کـە پێـویسـتـە ڕێـز لـە ((یــاســا))کــان بگـرن و ئـامـادە بـن یـارمـەتی کـۆمـەڵگـا بـدەن و بـەشـداری لـە دروسـتکـردن و بـەرەوپێشـبـردنی گـۆمـەڵگـەیـەکی بـاشـتـردا بکـەن:
((مـەزدائـاهـوورا، بـا جـەمـاوەری خـەڵک بـە بیـرێکی چـاکـەوە و لـە ڕووی ڕاسـتی و دروستییـەوە، گـوێ بـۆ وتـەکانم ڕادێـرن و گـویـڕایـەڵی پـەیـامـەکـەم بـن. تـۆش ئـاگـادار بـە کـە لـە هـاوڕێ و کـەس و کـار و دەوروبـەرەکـەم، کـامیـان بـەپێی پـەیـامـەکـەم هـەڵس و کـەوت دەکـەن، بـۆ ئـەوەی بـۆ هـاوکـارەکـانم ببنـە ڕێنمـاییـەکی بـاش)).
ســروودی ١٤، هــاتی ٤٩، کـۆپلـەی ۷
لـەم کـۆپـلـە هـۆنینـەوەی ئـەشـوو ``زەردەشـت``دا، جـارێکی دی جـەختی لـەسـەر گـرنگی ڕاسـت و دروسـتی لـە هـەڵبـژاردنی هـاوڕێکـانی کـردەوە، وەلێ داوای ئـەوەشـی کـرد کـە هـەڤـاڵ و هـاوڕێکـانی گـرنگی پـەیـامـەکـە بـۆ خـەڵک ڕوون بکـەنـەوە و بڵاوی بکـەنـەوە:
((ئـەی مـەزدائـاهـوورا، مـن ``زەردەشـت`` پـەیـامبـەری هـاوڕێی و ڕاسـتی، بـە دەنگێکی بـەرز سـتـایشـی تـۆ دەکـەم. بـا (ئـاهـوورامـەزدا/بـەدیهـێنـەر) لـە سـایـەی ئـەنـدێشـەی چـاکـدا، لـە دەسـتـوورە ڕەوشـتییـەکـانی خـۆی، ئـاگـادارم بکـاتـەوە، بـۆ ئـەوەی منیش هـەمیشـە ڕێنـوێنی خـەڵک بم بـۆ ڕێگـای ئـەقڵ و ئـاوەز)).
ســروودی ١٥، هــاتی ٥٠، کـۆپلـەی ٦
ئـەشـوو ``زەردەشـت`` بـەڵێنی بـە هـاوڕێکـانی دا کـە هـەمیشـە لـە خـەڵکـانی سـتـەمکار و بێ وێـژدان بیـانپـارێـزی و لـەم هـاوکـاریـەشـدا، سـووربـوو لـەسـەر بـەڵێنـەکـەی:
((مـەزدائـاهـوورا، مـن ئـەوەنـدە بـەهـێـزم کـە بـەرەنگـاری ئـەو هـەڕەشـە دووبـارەبـووانـەی سـتـەمکـاران و دوژمنـان بـۆسـەر هـاوڕێکـانم ببمـەوەو سـەرکـوتیـان بکـەم)).
سـروودی ٥، هــاتی ٣٢، کــۆپلــەی ١٦
ئـەشـوو ``زەردەشـت`` هـەسـتـا بـە پـڕۆسـەیـەک بـۆ چـاودێـری لـە ڕاسـتکـردنـەوەی هـەڵـەکـان. لـەو پێـداچـوونـەوەیـەدا، تـووڕەیی و تـونـدوتیـژی ڕەتکـردەوەو فـەرمـوی کـە دەبێ لـە سـەرکـردە دەمـارگیـرو بـەدکـارە مـەسـتـەکـان دوورکـەوینـەوە و وازیـان لێ بهـێنـرێت. لـەو بـارەیـەوە ئـەشـوو ``زەردەشـت`` بـاسـی ئـەوەی کـرد:
((ئـەوانـەی کـە دوژمنـی درۆپـەرسـتـان و بـاوەڕەکـانیـانن و ئـەوانـەش کـە نـاوی ئـافـڕێنـەر بـەچـاکـە دەبـەن و ڕێـز لـە سـۆشـیـانتـە زانـاکـان دەگـرن، لـەگـەڵ ئـەوانـەی کـە ئـافـڕێنـەر بـە سـووک و نـاپـەسـەنـد دەزانن، لـە یـەک جیان. ئـاهـوورامـەزدا، دۆسـسـت و بـراو هـاوڕێی ئـەو بیـرچـاکـانـەیـە)).
سـروودی ١٠، هــاتی ٤٥، کــۆپلــەی ١١
جگـە لـەوەش بـەڕوونی فــەرمــووی:
((خـراپـەکـاران هـەرگیـز پـەیـڕەوی لـە یـاسـا و داد و ئـاوەدانی نـاکـەن. ئـەوانـە بـە هـەڵسـوکـەوت و ڕێنمـاییـە خـراپـەکـانیان، زیـان بـەو کـەسانـە دەگـەیـەنن کـە سـەرقاڵی ئـاوەدانکـردنـەوەو دروسـتکـردنـەوەی کـۆمـەڵگـان. وەلێ هـەر ئـەم کـردار و ئـامـۆژگـاریـە بـەدکـارانـەیـانـە، کـە لـە ئـاکـامـدا بـەرەو مـۆڵگـەی درۆ و خـراپـە، ڕایـانـدەپێچێت)).
سـروودی ١٦، هــاتــی ٥١، کــۆپلــەی ١٤
ئـەشـوو ``زەردەشـت``، خـەڵکـانی دەوروبـەری بـە هـاوڕێ نـاوزەدەکـرد و هـاوڕێکـانیشـی کـۆمـەڵێک خـەڵک بـوون کـە پـرنسـیپـە جیهـانییـەکـان و خـۆشـەویسـتی بـۆ ئـاهـوورامـوزدا، بـەیـەکیـەوە بـەستبـوون. هـاوڕێ و هـاوەڵان لـەسـەر ڕێگایـەک بـەرەو ڕوونـاکی و خـۆشـبـەختی:
((ئـەی مـەزدائـاهـوورا، بـە ئـەنـدێشـەی چـاک و دڵێکی ڕۆشـنـەوە، لێت نـزیک دەبمـەوە، تـا بـەهـۆی یـاسـای ئـەشـا (ڕاسـت و دروسـتی)یـەوە خـۆم بنـاسـم و هـاوڕێ و هـاوەڵـەکـانم بـەرەو بـەختـەوەری پێشـڕەوی بکـەم)).
ســروودی ١، هــاتــی ٢٨، کـۆپلــەی ٢
چـەمکـی هـاوڕێیـەتی بـۆ ئـەشـوو ``زەردەشـت`` بـەپێی ئـەو شـتـانـەی لێـرەدا بـاسـکـراوە، پێـویسـتـە لـە نزیکـەوە پـەیـوەنـدی بـە هـاوڕێیـەتی ڕاسـت و دڵسـۆزانـەوە هـەبێ کـە مـەرجێکن لـە مـەرجـەکـانی هـاوڕێیـەتی:
((ئـەی زەردەشـت، کێیـە دۆسـت و هـاوەڵی دروسـتکـاری تـۆ کـە خـوازیـاری ڕاسـتی و دروسـتی بێت؟ کێیـە ئـەو کـەسـەی بـەڕاسـتی نـاوی بـاش و سـەربـەرزی بـۆ ئـەنجـومـەنی مـوغـان دەوێت؟
ئـەی مـەزدائـاهـوورا، بـەڕاسـتی ئـەو کـەسـە ``کـەی گـوشـتـاسـب``ـی دلێـرە. مـن پـەیـامـەکـەت بـە خـەڵک ڕادەگـەیـەنم)).
سـروودی ١١، هـــاتـی ٤٦، کــۆپلـەی ١٤
``گـاتـاکـان، گفتـوگـۆیـەکی سـەرنج ڕاکێشـیـان لـە نێـوان ئـەشـوو ``زەردەشـت`` و یـەکێ لـە هـاوڕێکـانی بـەنـاوی ``فێـراشـۆشـتـرا`` بـاس دەکـا. لـەو گفتـوگـۆیـەدا ئـەشـوو ``زەردەشـت`` نیگـەرانی خـۆی نیشـان دەدا:
((``فێـراشـۆشـتـرا هـڤـاگڤـا`` لـەگـەڵ هـاوەڵـەکـانت بـڕۆ بـۆ ئـەو شـوێنـەی کـە هـەردووکمـان ئـاواتمـان خـواسـت بـەختـەوەری تێکشـکـاوی تێـدا زاڵ دەبێت، کـە ئـارامی لـەگـەڵ ڕاسـت و دروسـتیـدا بێت. ئـەو شـوێنـەی کـە فـەەرمـانـڕەوایی بیـری چـاکـە، ئـەو شـوێنـەی شـکـۆی ئـاهـوورامـەزدای تێـدا دیـارە)).
سـروودی ١١، هــاتـی ٤٦، کــۆپلــەی ١٦
شـتێک کـە سـەرنجی منی ڕاگێشـا، ئـەو شـێـوازە تـایبـەتـەیـە کـە ئـەشـوو ``زەردەشـت`` لـەبـاری نـەیـارانی دەریبـڕیـوە و پێی وتـوون (نـەک هـاوڕێ) سـروودی ١٦، هــاتـی ٥١، کـۆپلـەی ١٤. تـەنهـا یـەک جـار وشـەی دوژمنـی بـەکـار هـێنـاوە، سـروودی ٧، هــاتـی ٣٤، کــۆپلــەی ٤.
لـەوە دەچـێ کـە ئـەو (نـەک هـاوڕێ)یـانـە مـرۆڤـی بـەرهـەڵسـتکـارو بـەلای ئـەشـوو ``زەردەشـت``ـەوە نـاکـامـڵ بـوون و دەتـوانـرێ بهـێنـرێنـەوە سـەر ڕێگـای ڕاسـت.
مـن پێـم وانییـە لـە ڕوانگـەی (گـاتـا)کـانـەوە دوژمـن هـەبێ. لـەبـری ئـەوە هـاوڕێ نـەزان و سـەرلێشـێـواوەکـان هـەن کـە پێـویسـتـە هــەوڵیـان لـەگـەڵ بـدرێ و بهـێنـرێنـە سـەر ڕێگـای ڕاسـت. بـۆیـە ئـەگـەر دژبـەرەکـان وەکـو دوژمـن ببینین، مـانـای وایـە کـە هـیچ ڕێگـایـەک نییـە بـۆ گـرتنـەبـەری ڕێگـای ڕاسـت و دانـایی.
بـەپێی (گـاتـا)کـان، هـەمـوو کـەس چـانسـی هـەیـە بێتـە سـەر ڕێگـەی ڕاسـت چـونکـو ئـاهوورامـەزدا پێشکـەوتـووخـوازە و ئـەقڵی داوە بـەمـرۆڤ کـە چـاکـەو خـراپـە لێک جـودا بکـاتـەوە. ئـەشـوو ``زەردەشـت`` بـە بیـرە درەوشـاوەکـەیـەوە گـەیشـتـە ئـەو بـڕوایـەی کـە هـەهـوو کـەس چـانسـی ئـەوەی هـەیـە بهێنـرێتـەوە سـەر ڕێگـەی ڕاسـت:
((ئـەوسـا ئـەی ئـاهـور، دەسـەڵات و شـالیـاری تـۆ، بـەهـۆی وەهـومـەن (بیـری چـاک)ەوە تێـدەگـەن، کـە چـۆن واز لـە ڕێی چـەوت بێنن و ڕێی ڕاسـتی بگـرنـە بـەر)).
سـروودی ٣، هــاتـی ٣٠، کـۆپلـەی ٨
لـە کـۆتـاییـدا (بیــری چــاک، گــوفتــاری چــاک و کــرداری چــاک) تـوخمـە گـرنگـەکـانن بـۆ کـارلێکـردن لـەگـەڵ هـاوڕێکـانمـان. هـەنـدێ جـار بێـدەنگی بـاشـتـرە لـە بـەکـارهـێنـانی وشـەی زبـرو هـێـرشـبـەر. لـە ڕووبـەڕووبـوونـەوەدا هـەلی بـاشـتـر هـەیـە بـۆ بـردنـەوەی ئـارگیـومێنتـەکـانمـان کـاتێک وشـەی نـەرم بـەکـار دێنین.
بـا هـەمیشـە یـادی گـاتـاکـانمـان لـەبیـر بێ:
((قسـەو گـوفتـاری شـیـرینی پێ ببـەخشـە)). ســروودی ٢، هــاتی ٢٩، کــۆپلــەی ٨.
ئـەشـوو ``زەردەشـت``پێشـنیـاری گـۆمـەڵگـایـەکی لـەسـەر ئـاسـتی هـاوڕێیـەتی کـرد، چـونکـو هـاوڕێیـەتی لـەسـەر سـێ کـۆڵـەکـەی وەهـومـەن(بیـری چـاک، ئـاشـا (ڕاسـتی دروســتی) و ئـارمـایتی (خـۆشـەویسـتی و دلـۆڤـانی) بنیـات نـراوە و دەتـوانێت بمـانکـات بـەیـەک لـەگـەڵ ئـاهـوورادا..
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ســەرچــاوەکــان:
1- The Gathas of Zarathushtra, Hymns in Praise of Wisdom. Translated by Piloo Nanavutty.
2 - The History of Ethics and Its Zarathushtrian Origins. By Dr. Jose Luis Abreu.