برایم لاجانی

ئەرکی ئێمە تێکۆشەرانی حیزب ئەوەیە بلوغی سیاسی حیزب و تەشکیلاتی حیزبەکەمان بەرینە پێش. ئەوە لە رێگای نیشاندانی ڕەفتاری تەشکیلاتی و شارستانیانە لە نێوخۆی تەشکیلاتدا دەبێ نیشان بدرێ. بۆیە زۆر گرنگە لە فەزای عادەت و ڕەفتار و شێوە بیرکردنەوەی ساڵانی پێشوو بێینەدەر. حیزبەکەمان و خەبات و بزووتنەوەکەمان بە هەلومەرجێکدا تێدەپەرن و لە بەرانبەر وەزعێکدان، کە کەس بە درووستی ناتوانێ هەڵسانگاندنی بۆبکا، یا بەتەنیا ڕێگاچارەی بۆ دەستنیشان بکا. ئەوە کاری هەموو خاباتگێرانی نەک هەر حیزب بەڵکوو میللەتەکەمانە.

پێش هەمووشتێک هەرکام لە ئێمە دەبێ فێربین لە قەڵای خۆبەحەقزانی بێینەدەر. بەتایبەتی ئەوانەمان کە وەک من لە ڕابردوودا کەمتر دەرفەتێکمان بۆ هەڵەکردن و زیادەڕۆیی بە فێرۆداوە، پێویستە واز لە سادرکردنی حوکمی تەکفیری ئەم و ئەو و دەرکردنی فەرمانی جیهاد لە دژی ئەم و ئەو هەڵگرین. لەوەش زیاتر ئەوانەمان کە تەنانەت ئێستاش بەوە وەزعەوە کە بەسەر حیزبمان هێناوە، هەڵەو ئیشتیباهەکانمان وەک نیشانەی ئیفتیخار و میداڵی قارەمانیەتی بە سنگمانەوە هەڵدەواسین، لەوبارەوە دەبێ لە هەمووان ئازاتربین و ببنینە پێشقەڕەوڵی بردنە پێشی ئەو پوختەیی سیاسییەی کە خەریکە هەموومان دەگرێتەوە.

پێری کە دەچوومە سەرکار، گوێم لە ڕادوێی نۆروێژ بوو لە پێوەندی لە گەڵ ئەو تایفۆنەدا کە فیلیپینی گرتۆتەوە لەگەڵ سکرتێری خاچی سووری نۆروێژ وتوووێژی دەکرد. هەواڵنێری ڕادوێکە پرسیاری ئەوەبوو کە ئێستا چ پێویستەبکرێ؟ لەوەڵامدا ناوبراو وتی کە سێڵاو هەڵدەستێ لە قۆناخی یەکەمدا پێویستە تێکۆشین ئەو کەسە نەجات دەین کە خەریکە دەخنکێ. ئەو قسەیە لە پێوەندی دەگەڵ وەزعی ئێمەشدا هەر ڕاستە. وەزعێکی نەخوازراو چەندساڵ لەمەوبەر بەسەر حیزبی ئێمەدا هات. ئێستا ئەرکی سەرشانی هەموومانە حیزبەکەمان لەوە وەزعەنەخوازراوە نەجات دەین. هەندێکمان تەنیا بیر لەوەدەکەینەوە بەڕەی خۆمان لە ئاوێ دەربێنین. هەندێکێشمان خەریکی ئەوەین بجگوڕان بگرینەوە و کارمان بە نەجاتدانی ئەو کەسەنیە کە لەبەرچاومان خەریکە ئاودەیباو دەخنکێ.

بەرێز کاک حوسێن مەدەنی لە پێوەندی دەگەڵ ئەو بابەتەدا داوادەکات کە لە پێشدابێین و فەرهەنگسازی بکەین. منیش لەوبڕوایەدام. بەڵام چۆن؟ با لەپێشدابێین سیاسەت و حیزبایەتی بکەینە کارێکی غەیرە مەزهەبی. واتە بەشێوەی موتڵەق نەڕوانینە مەسەلە سیاسی و حیزبیەکان.

 چەرخی بیستەم لەوبارەوە ئەزمونێکی گەورەی پێشکەشی مێژووی مرۆڤایەتی کردوە. لەسەرتاسەری قەڕنی ڕابردوودا، ڕووناکبیرانی چەپ و ئیسلامی تێکۆشان بە ڕووحیەی مەزهەبی و بە چاوی ئیدەئۆلۆژیک سیاسەت و حیزبایەتی بکەن. بەڵام ئەوان سەرەنجام سەریان وەدیواری ڕەقی ئەو حەقیقەتە کەوت کە سیاسەت و حیزبایەتی بەو رووحیەوە تەنیا دەمان باتە تاریکستان . ئەزمونی تاڵەبان و کۆماری ئیسلامیش جارێکی دیکە لەو دواییانەدا ئەو ڕاستیەی سەرلەنوێ دەرخستەوە کە بە ئیدەئۆلۆژیکردنی سیاسەت و مەزهەبی کردنی حیزبایەتی کارەسات دەخوڵقێنێ.

 تووشی شکەست بوون مامۆستایەکی بێ وێنەیە. ئێمە توشی شکەست بووین، بەڵام نەشکاوین و شکەستمان نەخواردوە. پوختەبوینە،  دەبێ فەرق لە نێوان تووشی شکەست بوون و شکەستخواردندا دانێین. تێکشکاو تازە شانسێکی نیە. ئێمە سوارە گلاوەکەین و هەڵدەستینەوە. ئەوە ئامانجی ئەو بلووغە سیاسیەیە کە دەمانەوێت وەک پرۆسەیەک بەڵام هێواش و لەسەرەخۆ لە نێو تەشکیلاتدا بەرەوپێشی بەرین.

 هەموومان لەو چەند ساڵەی دواییدا بە کردوە ئاکامی مەنتقی هەندێک کارو ڕەفتار و شێوەبیرکردنەوەی خۆمانمان بینیوە. ئەوە ئەزموونی سیاسی و حیزبایەتی هەموو خاباتگێرانی حیزبەکەمان و کوردی بردۆتە سەر. ڕاستە هیشتاش هێندە ئازانین کە بێین و پێ لە عەیبەکانمان بنێین، بەڵام هەموومان لە خەڵوەتی دەروونی خۆماندا هەستمان بە نادرووستی بەشێکی زۆر لە کردەوە و بیرو بۆچوون و ڕەفتارە سیاسیەکانی خۆمان کردوە. ئاڵووگۆڕو پێشکەوتن و پوختەبوونی تەشکیلات و ڕیزەکانی حیزب و بزووتنەوەکەمان ڕاست لەوەوە سەرچاوەدەگرێ.

لە پێداگۆگیدا دووبارەو چەند بارەکردنەوە میتۆدێکی زانستیە. بۆیە دیسان ئەوە دەڵێمەوە کە چەرخی بیستەم دەرسی گەورەی زۆری بۆ بەشەریەت و زانستی کۆمەڵناسی سیاسی بەدواوەبوون. دیتمان کە هەندێک ڕەوت و کەس و حیزب چۆن بە ناوی مەزهەب، بە ناوی دین، بەناوی میللەت، بەناوی حیزب، بە ناوی چینی کرێکار، کەوتنە پێشێلکردنی ئینسانیەت . ئاخر بیرکردنەوەی ئیدەئۆلۆژیک سەرەنجام دەمان گەیەنێتە موتلەق گەرایی و موتڵەقبینی. موتڵەقبینی و موتڵەقگەراییش ڕێگای هەرچەشنە زیدەڕۆیی و تەنانەت دەستدرێژیەکیشمان پێدەدات. ئەو ئەزموونانە، ئەو تاقی کردنەوانە هەموو تێکۆشەرانی کوردی لەگەڵ ڕاستیەکی گەورەتر و گشتیتر ئاشناکردوە. ئەویش بریتیە لە ئینسانیەت. . ئینسانیەتێک کە هاوکێشەیەکە، لایەکی بریتیە لە هاووڵاتی و تاکی خاوەن ماف و کەرامەت و لایەکەی دیکەشی بریتتیە لە مرۆڤایەتی. مرۆڤایەتیەک کە هەموو ئامانجی کاری سیاسی بریتیەلە سەعادەت و بەختەوەری بۆ وی. چوونکە ئەگەر مرۆڤایەتی نەبێ دونیا وەک مامۆستا گۆران دەڵی بێ ڕووناکیە.

بۆیە ئەگەر بتوانین بەو پوختەییە سیاسیە بگەیین و فەزایی گشتی لە قەڵەمڕەوی مەزهەبیگەری دەربێنین،  ئەودەم بە عەینەکی حەق و باطل، کفر و ئیمان، یەزدان و ئەهریمەن، تاریکی و رووناکیش تەماشای ڕووداوەکان ناکەین. ئەوەش یارمەتیمان دەدات سیاسیەتی خۆمان لە ئەدەبیات و کردەوەی پڕ لە تووندوتیژی پاک کەینەوە. ئاخر لە سیاسەتدا هیچ کەس بەتەنیا هەمیشە بەرحەق نیە. بەڵکوو ئەوە هەمووی ئێمەین کە پیکەوە و هەمیشە خاوەن مافین .

کەواتە دەبێ فێربین دونیاو دووروبەر لە خۆمان دا نەبینین. پێمان وانەبێت کە تەنیا هەرمن حەقم پێیە. کەسانی دیکەش دەتوانن بەرحەقبن و خاوەن حەقبن. لەخۆرا نەبوو دووکتۆر قاسملوو دەیگووت ئێمە پێمان وانیە هەرکەس لەگەڵ ئێمەنەبێ لەبەرانبەری ئێمە دایە. بە پێچەوانەوە هەرکەس لە بەرانبەرمان رانەوەستێ ئەوە لەگەڵ ئێمەیە. ئاخر ئەگەر لەباری سیاسی و فەلسەفیشەوە لە یەک ئاستدا نەبین، لەباری ئەخلاقی و ئینسانیەوە هاوبایەخین. لەو کێشەیەدا یەکمان قسەی درووست ترمان لەلایە، بەڵام هەردووک لامان مافی ئەوەمان هەیە قسەمان بۆ گوتن پێ بێت.

ئەگەر من و برای تێکۆشەر کاک حوسێن مەدەنی و دۆستانی دیکەمان دەمانەوێت فەرهەنگسازی بکەین، پێویستە شک و گومانی فەلسەفی بخەینە جێی یەقینی مەزهەبی و ئیمانی ئایینی . پێویستە تاکی خاوەن کەرامەت و ماف نەخەینە ژێر پێی حیزب، یا میللەت یا دین یا مەزهەب. ئەو فەرهەنگ و ڕووحیەیە لە داهاتوودا لەبەرانبەر ئەو کارەساتانەدا دەمان پارێزێ  کە ئەوەتا بەدەستیانەوە گیرۆدەین.

هەموو کارەساتە مێژوویەکان، هەموو کوشتار و ئەنفال و قەتڵو عام و ژینۆسایدەکان، لە کوشتارە مەزهەبیەکانەوە بگرە تا کوشتارە سیاسیەکانی دەستی فاشیزم و ڕاسیزم و ولایەتی فەقیه و دیکتاتۆری پڕۆلیتاریا، لە موتلەقگەرایی و ئیمانی سیاسی و مەسلەکی و ئیدەئۆلۆژیکیەوە سەرچاوەیان گرتووە .

بۆیە ئەو فەرهەنگسازیە ئەوەیە کە ئاستی چاوەڕوانیەکانی خۆمان بێنینە خوارتر و دونیا لە خۆمان دا کورت نەکەینەوە. هەموو شتێکمان هەر بۆخۆمان نەوێت. ‌حەق وحقوقی خەڵکانی دیکەش بەڕەسمی بناسین. جار جار خۆمان لە جێی خەڵکانی دیکە دانێین. واتە دەورانی منداڵی تێپەرکەین و بگەینە پوختەیی سیاسیی و بلوغی رووناکبیریی. راستیەکەی ئەوەیە تا بتوانین خۆمان زۆرتر مەحدوود کەینەوە، گەورەتر دەبین. تا بتوانین کەسان و خەڵکانیکی زۆرتر لە گەلخۆمان بکەینە شەریک و برابەش، بە هێزتر دەبین.

١٤. ١١. ٢٠١٣

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

مێژووی سزای ئیعدام بە ئەندازەی مێژووی خودی مرۆڤ کۆنە. هەر لەو ڕۆژەوە کە مرۆڤ ئاگری دۆزیەوە، ئەوەش فێربوو کە چۆن هاوڕەگەزی نەیار و موخالیفی خۆی بسوتێنێ.

 

کاتێکیش کە لە گیاوگۆڵ و خوری، گوریس و پەتکی درووستکرد، بۆ لە قەنارەدان و هەڵواسینی هاوچەشنی خۆی بە کاری هێنا. ئەو کاتەش کە ئاسنی دۆزیەوە، هەوەڵین کاری ئەوەبوو کە بۆ هەڵبرینی گەرووی هاونەوعی خۆی تیغ و چەقۆی لێ درووستکا. سەرەنجام لە سەردەمی باڕووتدا، مرۆڤ فێربوو کە بەڕیز داری ئیعدام بچەقێنێ، بۆ ئەوەی سینگی ئەو کەسانە کە بە ئیعدام مەحکووم کراون لە دارەکان شەتەکدراون، بداتە بەر دەسڕێژی گوللە.

 

مێژووی مرۆڤ لە ڕەوتی چوونە پێشی خۆی دا گەیشتۆتە جێگایەک کە ئێستا خوازیاری هەڵوەشاندنەوەی سزای ئیعدامە. چۆن داخوازی هەڵوەشاندنەوەی کۆیلەتی هەڵوەشاندنەوەی ئاپارتاید بە ئاکام گەیشت و ئێستا دەبینین هەم کۆیلەتی و هەم ئاپارتاید بەڕەسمی هەڵوەشاوە ڕاگەیەنراون و قەدەغەن، ئاواش هەڵوەشانەوەی سزای ئیعدام جێ بەجێ دەبێ و سەردەگرێ.

ئینسان لە سەردەمی ئێستادا بەو پلەیە لە تێگەیشتن و شعور گەیشتوە کە لەوە حاڵی بێ مافی ژیان، یەکێک لە سەرەتایترین مافەکانی مرۆڤەو بۆ دابین و دەستەبەرکردنی ئەومافەش جگە لە هەڵوەشانەوەی هەرشتێک کە ئەو مافە بخاتە ژێرپێ و مەترسیەوە، رێگایەکی دیکە لە گۆرێ دانیە.

ئەگەر لە چەرخی ڕابردوودا بەیاننامەی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ ڕاگەیەنرا، پێویستە لەم چەرخەدا ئەو مافانە بەگشتی و مافی ژیان بە تایبەتی بۆ هەموو ئینسانەکان لە ئاستی جیهانیدا سەرلەنوێ پەسند بکرێنەوە. بەواتایەکی دیکە، پاش پەسندکرانی بەیاننامەی جیهانی مافی مرۆڤ لە قەڕنی رابردوودا، زۆربەی وڵاتەکانی ئەندامی ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان، ئێستا لەگەڵ بزووتنەوەی هەڵوەشانەوەی سزای ئیعدام کەوتوون. ئەوە بە سەرکەوتنی عەداڵەت بەسەر تۆڵەدا لە قەڵەم دەدرێ.

لە درێژەی چوونەپێش و گەشەکردنی بزووتنەوەی هەڵوەشانەوەی سزای ئیعدامدا، ئێستا یەکێک لە پێشمەرجەکانی چوونە نێو یەکیەتی ئوررپا، بریتیە لە هەڵوەشاندنەوەی سزای ئیعدام.

لەسەر ئەو بناخەیە، یەکەمین کۆنگرەی جیهانیی هەڵوەشانەوەی سزای ئیعدام لە رێکەوتی ٢١ی ژوئێنی ساڵی ٢٠٠١، لە شاری ستراسبۆرگی فەڕانسەدا پێکهات. لەو کۆنگریەدا نوێنەرانی کۆڕوکۆمەڵە نێونەتەوەییەکانی لایەنگر و پارێزەری مافەکانی مرۆڤ، ژمارەیەکی زۆر لە مافناسان، نوسەران و کۆمەڵناسان و کەسوکاری قوربانیانی ئیعدام لە سەرانسەری جیهانەوە، بە مەبەستی باس و لیکۆڵینەوە سەبارەت بە سزای ئیعدام، لە دەوری یەک کۆبوونەوە. بەرهەمی کاری یەکەمین کۆنگرەی جیهانیی هەڵووەشانەوەی سزای ئیعدام، بریتیە لە پەسندکرانی بڕیارنامەیەک کە بە بانگەوازی ستراسبۆرگ ناوی دەرک

 ردوە. پەسندکرانی بانگەوازی ستڕاسبۆرگ بە هەنگاوێکی گرینگ بۆ گێڕانەوە و دابین و دەستەبەرکردنی مافەکانی مرۆڤ دادەنرێ. هەر بۆیە بە پێویستم زانی تێکستی بانگەوازەکە بکەمە کوردی.

 

بانگەوازی ستراسبۆرگ

یەکەمین کۆنگرەی جیهانیی بۆ هەڵوەشاندنەوەی سزای ئیعدام!

ئێمە ئەو کەسانەی لە دژی سزای ئیعدامین، بە بۆنەی یەکەمین کۆنگرەی جیهانیی دژ بەسزای ئیعدام، کە لە ڕۆژەکانی ٢١ تا ٢٣ ی ژوئێنی ساڵی ٢٠٠١دا، لە لایەن، ڕێکخراوی پێکەوە بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئیعدام، لە شاری ستراسبۆرگ پێکهات، لە دەوری یەک کۆبوینەتەوە تا ڕاگەیەنین کە:

سزای ئیعدام هەمیشە بە مانای زاڵبوونی تۆڵە بەسەر عەداڵەتدایە و سەرەتایترین مافی مرۆڤ کە مافی ژیانە دەخاتە ژێرپێ و بەرپەلامار.

هیچ کاتێک ئیعدام نەیتوانیوە پێش بە ڕوودانی تاوان بگرێ. سزای ئیعدام هەمیشە وەک ئەشکەنجە، کردەوەیەکی لە ڕادەبەدەر دڕندانەو ڕەفتارێکی نا ئینسانی چاوی لێکراوە. کۆمەڵگایەک کە ئیعدامی تێدا بەڕێوەدەچێ، بە نموونەی کۆمەڵگایەک دادەنرێ کە برەو بە تووندوتیژی دەدا. هەر کۆمەڵگایەک کە ڕێز بۆ کەڕامەت و پلەو پایەی مرۆڤەکان و خەڵک دابنێ، تێدەکۆشێ کە سزای ئیعدام هەڵوەشاوە ڕاگەیەنێ.

ئێمە بە خۆشحاڵیەوە ڕادەگەیەنین کە سەرۆکەکانی ئەنجومەنەکانی یاسادانان لە ئوروپادا، لە ڕۆژی ٢٢ی ژوئێنی ٢٠٠١دا، بەڕەسمی و لە ئاستی جیهانیدا ڕایانگەیاند کە بەڕێوەبردنی ئیعدام ڕادەگرن. ئەوەش بە بڕیارێکی گرینگ لە پێوەندی لە گەڵ هەڵوەشانەوەی جیهانی سزای ئیعدامدا، دەژمێردرێ. ئێمە خوازیاری ئەوەین کە سزای ئیعدام لە ئاستی جیهانیدا هەڵوەشێتەوە.

بۆ ئەو مەبەستەش لە هەموو خەڵکی دنیا، حکومەتەکان و ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکانمان دەوێ کە :

1. دەوڵەتەکان یاساو قانوونی پێویست سەبارەت بە هەڵوەشانەوەی سزای ئیعدام پەسند بکەن و هەموو پەیماننامە نێونەتەوەیی و ناوچەییەکانی پێوەندیدار بە هەڵوەشانەوەی سزای ئیعدام ئیمزابکەن.

2. ئەو وڵاتانەی ئیعدام بەڕێوەدەبەن، بەجێ یە، ئەوسزایە لە یاساکانی خۆیاندا وەلابەرن.

3. ئەو وڵاتانەی حوکمی ئیعدام لەسەر کەسانێک بەڕێوەدەبەن کە لە کاتی ئەنجامدانی تاواناندا، لە خوار تەمەنی قانوونیەوە بوون، دەبێ لە ڕیزی ئەو وڵاتانەدا لە قەڵەم بدرێن کە بە شێوەیەکی زەق و ئاشکرا مافەکانی مرۆڤ پێشێل دەکرێن.

4. کەسانێک کە گیرۆدەی نەخۆشیە ڕەوانیەکانن، نابێ سزای مەرگیان بەسەردا بسەپێ و حوکمی ئعدامیان لەسەر بەڕێوەبچێ.

5. ئەو وڵاتانەی سزای ئیعدامیان قەدەغەکردوە، یان ئەو سزایە بەڕێوە نابەن، دەبێ لە دانەوەی تاوانباران بەو وڵاتانەی کە سزای مەرگ و ئیعدام بەڕێوەدەبەن، خۆ ببوێرن. تەنانەت ئەگەر ئەو وڵاتانە ئەوەش دەستەبەر بکەن کە تاوانبار ئیعدام ناکرێ.

6. هەموو دەوڵەتەکان لە سەریانە بە شێوەیەکی بەردەوام و ڕێکوپێک، زانیاری سەبارەت بەو کەسانەی بە سزای مەرگ واتە ئیعدام مەحکووم کراون، هەلومەرجی ڕاگرتنیان لە زیندان داو چۆنیەتی بەڕێوەبردنی ئیعدام لە سەریان، زانیاری بڵاو بکەنەوە.

 

ئێمە پشتیوانی خۆمان لە شوڕای ئوروپا بۆ لێکۆڵینەوە و ڕاگەیشتن بە وەزعی وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکاو ژاپۆن کە دەیانەوێ سزای ئیعدام بەڕیوەبەرن و لە هەمان کاتیشدا وەک چاودێر لە شوڕای ئوروپادا هەبن، دەردەبڕین.

ئێمە بە تووندی داوا لە شوڕای ئوروپا و یەکیەتی ئوروپا دەکەین کە لە دەوڵەتەکانی تورکیە، ڕوسیە و ئەرمەنستانیان بوێ کە بۆ هەمیشە سزای ئیعدام، لە پێوەندی لە گەڵ هەرچەشنە تاوانێک دا هەڵوەشێننەوە و ڕەزامەندی خۆشیان بۆ تەخفیفی حوکمی مەرگ نیشان بدەن.

 

داوا لە یەکیەتی ئوروپا دەکەین کە تا وەدی هاتن و جێ بەجێ بوونی هەڵوەشانەوەی سزای ئیعدام، لە چوارچێوەی پێوەندیە نێوەنەتەوەییەکانی خۆی دا بۆ ئەو مەبەستە کاربکاو لەو ڕێگایەدا، دەست لە تێکۆشان هەڵنەگرێ.

 

لەبەر ڕووناکایی ئەو پێشنیارانەی کە لە سەرەوەدا باسیان لێکرا، ئێمە داواکاری تایبەتیمان لەیەک یەکی وڵاتانی دونیا لە پێوەندی لە گەڵ پشتیوانی کردن لە هەڵوەشاندنەوەی سزای ئیعدامدا هەیە.

بە ئەرکی سەرشانی خۆمانی دەزانین ئەنجومەنێک پێکبێنین کە ئەو هەوڵ و تێکۆشانانەی لە ئاستی نێو نەتەوەییدا بۆ دیاری کردنی ڕۆژێک وەک ڕۆژی جیهانی هەڵوەشانەوەی سزای ئیعدام لە گۆڕێدان، هاوئاهەنگ بکا.

 

داوا لە قازیەکان و پزیشکەکان دەکەین ئەوە پەسند بکەن کە بایەخی پیشەی ئەوان لە گەڵ سزای ئیعدام ناتەبایی هەیە. لە وەش زیاتر لە هەر جێگایەک و وڵاتێکدا کە هەن، بە تووندی بە دژی سزای مەرگ و ئیعدام ڕاوەستن و دژایەتی بکەن.

 

ئێمە دەچینە ڕیزی ڕێکخراوەکانی وەک رێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی، فیدڕاسیۆنی نێونەتەوەیی مافی مرۆڤ و باقی ئەو ڕێکخراوانەی دیکە کە ئیمزایان بۆ هەڵوەشانەوەی سزای ئیعدام کۆکردۆتەوە. داواش لە هەموو لایەنگرانی هەڵوەشانەوە و قەدەغەبوونی سزای ئعدام دەکەین کە ڕەگەڵ ئەم بانگەوازە کەون. Strasbourg, 22 June 2001

 

 

 

 

 

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

دوای شەهیدبوونی دوکتۆر قاسملوی نەمر، دەفتەری سیاسی حیزب بڕیاری دا کتێبخانەکەی دوکتۆر بدرێتە کتێبخانەی گشتیی حیزب. ئەودەم وەک ئێستا نەبوو کە بە داگرتنی دووگمەیەک، حەزرەتی گوگل سونامی زانیاریت بۆ وەڕێبخا. سەرچاوەی خوێندنەوە و زانیاری ئێمە لەو شاخانەی قەندیل ئەو کتێبانە بوون کە لە کتێبخانەی گشتی حیزبدا هەبوون لەگەڵ ڕادێۆکان کە بەڕاستی بەکەڵک بوون.

کاتێک کتێبەکانی کاک دوکتۆر گوێزرانەوە بۆ کتێبخانەی گشتی من یەکێک لەو کەسانەبووم کە بە تاسەوە دەستم کرد بە خوێندنەوەیان. دیارە زۆر کتێبی بەزمانی فەرانسەوی تێدابوون کە من بەداخەوە نەمدەتوانی کەڵکیان لێوەرگرم و ئەوە بۆمن ببوو بە مەراقێکی گەورە، بەڵام باقی کتێبەکانی دیکەم جارێک و چەندجار خوێندنەوە.

یەکێک لەو کتێبانە بریتی بوو لە کۆکراوی سەجەمی ئەو جۆکانەکەی کە لە کاتی دەستەڵاتداریەتی حیزبی کۆمۆنیست دا لە یەکیەتی سۆڤیەتی لە سەردەمی خەڵک بوون و بە نێوخەڵکدا بڵاودەکرانەوە . ناوی کتێبەکەم لەبیرنیە، بەڵام ئەوەم لەبیرماوە کە خانمێکی رٶژنامەنوسی ئوستڕالیایی کۆیکردبوونەوە و دوکتۆرای لەسەر وەرگرتبوون.

ئەوجۆکانە بەجۆرێک ئاوێنەی باڵانوێنی بارودۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی کۆمەڵگای سوڤیەتی سەردەمی دەستەڵاتداریەتی حیزبی کۆمۆنیستی شووڕەوی بوون. دڵنیام ئێستاس ئەو کتێبە هەر لە کتێبخانەدا ماوە هیوادارم کادرەکان و ئەندامانی حیزب بیخوێننەوە .

یەکێک لەوجۆکانەم هەرلەبیرە. لێرەدا هەوڵدەدەم نێوەرۆکی جۆکەکە بگێرمەوە. دیارە چۆنیەتی دارشتن و ڕستەبەندیەکەیم وەبیرنەماوە، بەڵام نێوەرۆکەکەی وەخۆی دەگوێزمەوە.

بەهۆی ئەو باروودۆخە سیاسی و تەشکیلاتیەی کە حیزبی کۆمۆنیستی سوڤیەت لە دورانی ستالیندا تێیدا دەبیت، لەنێو تەشکیلاتی حیزب و ریزەکانی حیزبدا،  ڕووحیەیی کار و ئەنگیزەو مۆتیڤاشۆن بۆ کارو شان وەبەردان و بەرپرسایەتی قبووڵکردن نامێنێ و سەرتاسەری تەشکیلاتی حیزب وەک جەستەیەکی بێ خوێن و بێ گیانی لێبەسەردێ.

ئەومەسەلەیە لە دەفتەری سیاسی حیزبدا دێتەبەرباس. بەوجۆرە بڕیار دەدەن کارێکی وابکرێت ئەنگیزەی کار لە ئەندامان و کادرەکانی حیزبدا بەهێزبکرێت، بەجۆرێک کە ئەندامەکان بۆ کاروزەحمەتکێشان و بەرپرسایەتی وەرگرتن تەشویق بکرێن. بۆ بردنەپێشی ئەو تەرحە تەشکیلاتیە دەست دەکەن بە تاقی کردنەوەی ئەندامان و کادرەکانی حیزب تا ڕادەی وەفاداری و فیداکاری و حیزبی بوون و بە دیسپلین بوونی ئەندامانی حیزب و ئیتاعەتیان لە سکرتێرو ڕێبەرایەتی حیزب بخەنە بەر ئەزموونی عەمەلی.

برێار دەدەن کە لە سکرتاریاڕا دەست پێبکەن و کادرەکان و ڕادەی وەفاداریان بە تاقی کەنەوە. دەفتەری سیاسیی لە بینایەکی بڵندی حەوت تەبەقە دادەبێت. لەو ساختمانەشدا مقەر یا شوێنی کاری سکرتێر لە تەبەقەی هەرەسەرەوە دەبێت کە بەسەر مەیدانێکی گەورەی شاردا دەڕوانێت.

یەکێک لە ئەندامانی دەفتەری سیاسی کە بەرپرسی کاروباری تەشکیلاتی دەبێت، وەختێک بۆ کادرەکانی سکرتاریا دادەنێت بۆ کۆبوونەوە لە گەڵیان. بەوجۆرە کۆبوونەوە دەستپێدەکاو کاکی بەرپرسی تەشکیلات وەک عادەتی هەمیشەیی باس لە حیزب و ئەرکە میللی و نێونەتەوەییەکانی حیزب و وەزیفەی ئەنامانی حیزب لەبەرانبەر حیزبدا دەکات و پآشان باسی ئەو تەرحە تەشکیلاتیە دێنیتە بەرباس کە دەفتەری سیاسی پەسندی کردوە بۆ ساخکردنەوەی حیزب و خوێندان بەلەشی ساردوسرێ حیزب و بە تین و گوڕێکی زۆرەوە قسەی لەسەردەکات،

دواتریش دەلێ ئەوتەرحەش لێرەوە دەست پێدەکا و بە بەدەنەی حیزبدا شۆڕدەبێتەوە تا هەموو ئەندامان و لایەنگرانی حیزب دەڕواتەخوار. ئاخر ئوسوڵێ سانترالیزمی دێموکڕاتیک ئەوەیە.

کادرەکاکانی سکرتاریا پێنج کەس دەبن. بەرپرسی تەشکیلات پێیان دەڵێ حیزب بریاری داوە ئێوە بەنۆرە لەو پەنجەرەڕا بۆ ئەو میدانەی خوارێ خۆفڕێدەنە خوارەوە تا ببنە سەرمەشق و سەرچاوی ئیلهام و باقی ئەندامانی حیزبیش چاو لە ئێوەبکەن و ئاوا وەفاربن بە حیزب .

کادرەکان پەنجەرەی بالکۆنی سکرتاریا دەکەنەوە و دەچن تەماشا ی خوارەوە دەکەن و دەگەرێنەوە و بەکاکی مەئموور دەڵێن ئاخر ئەوە مومکین نیەو مەئموریەتێکی دیکەمان پی بسپێرن کە بتوانین جێبەجێی بکەین و لەتواناو زەرفیەتمان دابێت. یەکێک لەوان ئیعتراز دەکاو دەڵێ ئەرێ ئاخر کاکە هەتاکەنگێ ئیمتحانم دەکەن تا گەیشتوومەتە ئێرەو بووم بە کادری سکرتاریا هەزار ئیمتیحانی تەشکیلاتی و سیاسی و حیزبی و تیئوریئ و عەمەلی چریکی و چیوچیم داوە ئاخر ئەوە بەسنیە، ئەگەر لێرەڕا خۆ بەردەمەوە خوارەوە دەمرم و ئاخر منیش ئینسانم و ژن و منداڵم هەیە. ئەو ئەندامەی دەفتەری سیاسی دەلێ باشە ئەوەی ئەو مەئموریەتە بەرێوەنابا دەبێت بزانێت، دەیخەینە بەر تیغی تیژی تەشکیلات و سزای حیزبی دەدرێت. یەکێک لە کادرەکان دەڵی من ئامادەم ئەو مەئموریەتە بەرێوەبەرم. بەڵام یەک داوام هەیە. ئەوشەو لێم گەرێن بچمەوە ماڵێ ژنەکەم و منداڵەکانم ببینم و وەسیەتانبکەم و بەیانی سەعاتی هەشت دێم لەو باڵکۆنەوە خۆفرێدەدەمەخوارەوە. دوای تەواوبوونی کۆبوونەوەکە بەنامەیەکی بەرپرسی تەشکیلات و ئیمزای سکرتێر ئەو کارانەی دیکەی سکرتاریا کە ئامادەی جێبرجێکردنی ئەو مەئموریەتە نەبوون بەتاوانی سەرپێچی لە بڕیاری حیزب و لە ژێرپێنانی پەیڕەوەی نێوخۆی حیزب، لە حیزب دەردەکرێن و دواتریش هەربەوتاوانە دادگای دەکرێن و ڕەوانەی ئۆردوگاکانی کاری ئیجباری لەسیبریا دەکرێن.

کادرەکەی دیکەش بەیانی سەعاتی هەشت سەری حاڵ و دەم بەبزەو شادو ڕووخۆش دەگاتە سکرتاریاو ڕادەگەیەنی کە ئێستا من ئامادەم ئەو مەئموریەتە حیزبیە جێبەجێبکەم و چوومەتەوە مالێ و خواحافیزیم لە بنەماڵەکەم کردوە. سکرتێرو ئەندامانی دەفتەری سیاسی و کۆمیتەی مەرکەزی دێن تا لە نزیکەوە ئەو کردەوە جەسورانەیە ببینن. بەوجۆرە کابرای کادر پەنجەرەی ژووری سکرتاریا دەکاتەوە و دەچێتە سەر باڵکۆنەکە تا خۆی فڕبدات و لەوکاتەدا بەرپرسی تەشکیلات هاواری لێدەکات و داوادەکات خۆفڕێنەداتە خوارەوە و حیزب کاری پێیەتی.

کابرای کادر دیسان ناچار دەبێت دیسان لەسەر دیواری باڵکۆنەکەڕا بێتەخوارەوە و بچێتەوە ژووری سکرتاریا.

سکرتێرو ئەوانی دیکە لێی کۆدەبنەوە و دەڵێن حیزب دەیەوێت ئەنگیزەی کاروخەبات لە تەشکیلات و ئەندامان و کادرەکانی حیزبدا بخوڵقێنێ، دەمانەوێ بزانین ئەوە کام ئەنگیزەو مۆتیڤاشۆنە تۆ هاندەدا کە بتوانی لەو بالکۆنە بەرزەوە خۆت فڕێ دەیە خوارەوە، دەمانەوەێ ئەوە بکەینە سوژەو لە تەشکیلاتدا کەڵکی لێوەرگرین تا ئەندامانی دیکەی حیزبیش وەک تۆ بن،

ئەویش لە وەڵامدا دەڵێ. ئەنگیزەو مۆتیڤاشۆنی من بۆ ئەوک:

 لەدەستی حیزب ڕزگارم بێت

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

گڵۆبالیزاسیۆن بەو پڕۆسەیە دەوترێت کە دونیای هاوچەرخی کردۆتە گوندێک وخەریکە بایەخی سنوورە سیاسیەکان کەم دەکاتەوە یا لە نێویان دەبات. ئەو پرۆسەیە لە یەک کاتدا لە بوارەکانی ئابووری، سیاسی، فەرهەنگی وتکنۆلۆژیدا دەڕواتە پێش.

هەندێک لێکۆڵەرەوە بە گەشبینیەوە دەڕواننە بەرهەم و ئاکامەکانی ئەو دیاردەیە. زۆریشن ئەوانەی بە شک و گوماننەوە تەماشای دەکەن. هەندێک پێیان وایە ئەو دیاردەیە تازەیە و لە دەیەی کۆتایی چەرخی بیستەمدا بە کۆتایی هاتنی شەری سارد و هاتنەکایەی تکنۆلۆژی ئینترنیت و گوڵکردنی سیاسەتی ناسنامەخوازی گەلان و کەمایەتیە چەوساوەکان دەستی پێکردوە. هیواش هەن لەسەر ئەوبڕوایەن ئەو دیاردەیە دەگەرێتەو بۆ چەرخی چواردەهەمی زاینی، سەردەمی گەڕان و دۆزینەوە گەورەکانی ئورووپاییەکان. منیش بە تەعبیرێکی تر پێموایە ئەوە دیاردەیەکە لەوکاتەوە دەستی پیکردوە کە مرۆڤ لە ئەشکەوتەکانەوە هاتۆتە دەر.

جەوهەری گڵۆبالیزاسیۆن ئەوەیە کە ئەو یاساو قانوون و سوننەت و عورف و عادات و پڕاکسیسانەی بەدەوری دوڵەت و چونیەتی کارکردی دەوڵەتەکاندا درووست بوون و تا ئێستا کاریان پێ کراوە، بەرەبەرە کەمڕەنگ دەبنەوەوبایەخی خۆیان لەدەست دەدەن .

پرسیار ئەوەیە کە ئایا ئەو واحیدە سیاسیانەی تا ئێستا بە ناوی دەوڵەت کاریان کردوەو دونیایان لەنێوخۆیاندا دابەش کردوە، دەمێنن یان سازماندەیی و شێوازێکی دیکەی پێکەوە ژیانی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی دێتە کایەوە؟

یەک شت روونە. ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بە هەموو گرنگی و بایەخێکەوە کە ئەمڕۆ لە بەرێوەبردنی کارووباری دونیادا هەیەتی، بەو سازمان و کاراکتەرەی ئێستا یەوە، ناتوانێ رەوتی گلۆبالیزاسێۆن و ئاکامەکانی ئیدارەو مەهار بکا. ئێمە ئەوە لە دەستەوەستانی ئێستای ئەورێکخراوەدا لە ئاست کێشەکانی دونیادا دەبینین. لە لایەکی دیکەشەوە کۆمپانیا فرە نەتەوەییەکان و شیرکەتە گەورە نێونەتەوەییەکان تا دێ دەستەڵاتێکی زۆرتری سیاسی و ئابووری وەدەست دێنن. واباشە بزانین کە زۆربەی سەرمایەی دونیا ئێستا لە ئیختیاری کۆمپانیا زەبەلاحەکاندایە تا دەوڵەتەکان. ئەوەش بە جۆرێک دێموکراسی دەخاتە ژێر پرسیار. ئاخر ڕێکخراو و ئۆرگان و سیاسەتمەدارو و کاربەدەستانی هەڵبژێردراو لە لایەن خەڵکەوە لە سەڵاحیەت دادەڕنێ.

لە لایەکی دیکەشەوە گڵۆبالیزاسیۆن دەبێتە هۆی خێراتربوون و زۆرتر بوون و ئاسانتربوونی گواستنەوە و هاتووچۆی کالا، کەرەسەی خاو، هێزی کار و سەرمایە لە نێوان وڵات و بازاڕ و کۆمەڵگا و ناوچە جیاجیاکانی دونیادا. ئەوەش ئاستی مەسرەف و ڕەفاهیەتی کۆمەڵانی خەڵک دەباتە سەر. لەو دوو دەیەدا گڵۆبالیزاسێۆن توانیویەتی بەسەدان ملیۆن ئینسان لە هیندووچین لە هەژاری و نەداری موتڵەقەوە بینێتە دەر. دیارە ئەو پەرەسەندنە ئابووریە هەندێک ئاکامی نەخوازراویشی بۆ ژینگە بەدواوەیەو وبارێکی قورسی دەخاتە سەر.

هەربەوجۆرە گلۆبالیزاسێۆن دەرفەتێکی لەباری بۆ گواستنەوەی زانیاری و تکنۆلۆژی، ڕوانگە و ئیدەو زانست و فەرهەنگ و کولتوورە جۆراوجۆرەکانی لە نیوان وڵاتان و گەلاندا پێک هێناوە.

تادێ نرخی بڵییتی تەیارە و کەشتی و قەتار و گفتوگۆی تەلەفۆنی و کەڵکوەرگرتن لە خزمەتگوزاریی بانکیی هەرزانتر دەبێت. ئەوانە لە گەڵ تەلەفۆن، ئینتڕنێت، سکایپ، فەیسبووک، تویتەر، یوتیوب، سەتەڵایت، تەلەفزیۆن،  روداو، جەزیرە، سی ئێن ئێن، بیبیسی، هەموو کەس و هەموو کون و قوژبنی دونیایان پێکەوە گرێداوە.

بەواتەیەکی دیکە مەسافەت بە مانای فاسیلە نیە، دەورانی کۆتایی جوگرافیایە. ئەگەر جوگرافیا مانای جارانی بۆ مانۆڕدان بمێنی، ئەوە تەنیا لە ئاستی مەنزوومەی شەمسی و ئەولاوەتری سنووری کاکێشانی خۆماندایە. .

ئەوەش وەزعێکی پێک هێناوە کە هەموو خەڵک و ولاتان و ناوچەجیاجیاکانی دونیا کەوتوونە ژێر شوێنەواری یەک. ئێمە لە نۆروێژ ئەگەر یەک هەفتە میوەو سەوزیمان لە ئاسیا و باشووری ئووروپاو تورکیاوە بۆ نەیەت، بەرنامەی خواردنمان لە سەرتاسەری باخچەکانی ساوایان و نەخۆشخانە و تەنانەت ماڵەکانیشماندا دەشێوێ و کارەسات درووست دەبێت.

لایەنێکی دیکە گڵۆبالیزاسیۆن ئەوەیە کە کۆمپانیا گەورە فرە نەتەوەییەکان، بۆ کارو چالاکی خۆیان سنوورێک ناناسن. ئەوان لەکوێ قازانجیان زۆرتر بێت ڕوولەوێ دەکەن. هێزی کار و کەرەسەی خاوی هەرزانیان دەوێ، بازاڕی گەورەو پڕقازانج و کراوە و ئەمن لە کوێ بێ، دەچنە وێ. دیارە ئەوەش لە ئاستی محەلیدا گیروگرفت درووستدەکات. زۆر جار چەوسانەوەی هێزی کاری بەدوادادێ. کەچی ئەگەر لەوبارەوە لە کەسێکی بەنگلادیشی یا ئەفریقایی یا تورکیایی بپرسی، دەڵێ من کار بە حەقدەستی کەمترەوەم پێ لە بێکاری و نەبوونی کار باشترە. بەڵام ئەوەش روونە کە لەو کێ بەركێ یەدا، ئەوەی دەرکەوتوە ئەوەیە کە وڵاتانی هەژار هەژارتر و وڵاتانی دەوڵەمەند دەوڵەمەنتر بوون.

گلۆبالیزاسێۆن ئاکامی سیاسی و فەرهەنگی و کولتووریشی بەدواوەن. بۆ نموونە تادێ تکنۆلۆژی راگەیاندن پتر گەشەدەکات. ئیدی دەورانی سانسۆرو سەرکوت و زەبرووزەنگی تووندووتیژ خەریکە بەسەر دەچێ. دەوڵەتەکان ناتوانن وەک رابردوو، بێ وەبەرچاوگرتنی بیرورای جیهانیی بەکەیفی خۆیان سیاسەتی سەرکوت لە نیوخۆی وڵاتەکانیاندا بەرێوەبەرن. هەموو شەروکێشەو ململانێکان ڕاستەوخۆ دەگوێزرێنەوە بۆ نێوماڵەکان. من لەسەر کلاس دەرس دەڵێمەوە بیبیسی پەیامەکم بۆ دەنێری و لە تەقینەوەی هەلێر دەستبەجێ لەوسەری دونیا ئاگادارم دەکات.

پەرەگرتن و بلاوبوونەوەی مافەکانی مرۆڤ و کۆنڤانسیۆنە جیاجیاکانی مافی مرۆڤ، مافی کەمایەتیەکان، مافەکانی منداڵان، ژنان، کەم ئەندامان، یەکێک لە ئاکامە ڕاستەوخۆکانی گڵۆبالیزاسێۆنە.

گڵۆبالیزاسیۆن لەلایەک هەموومان لە یەکتر نزیک دەکاتەوە. کەچی لە هەمان کاتدا دەبێتە هۆی ئەوەی باشتر خۆمان بناسین بگەرێین خۆمان بدۆزینەوە. بۆکانی کە چۆ مەهابادێ وەبیری دێتەوە کە خەڵکی بۆکانێ یە. دهۆکی لە سڵیمانی وەبیری دێتەوە کە دهۆکیە. ماسی نازانێ لە ئاودا دەژی.

ئەوە هەر درەخت نیە کە رەگی دەوێت، مرۆڤیش پێویستی بە رەگ و ریشەهەیە. واتە مرۆڤ جگە لە قاچ ڕەگیشی پێویستە. ئەوە ڕەگە تەعەلوق و هەویەتی دەداتێ.

 

گلۆبالیزاسیۆن دەرفەتی ئەوەما دەداتێ کە زۆر لێک نزیک بینەوە. بۆ نموونە هەلی ئەوە دەرەخسێنێ کە هەموومان تەماشای فیلمە ئەمریکاییەکان، هەواڵەکانی بیبیسی و سیئێن ئێن بکەین، پیتزابخۆین، شاڵواری کاوبۆ لەبەرکەین،  میکدۆناڵ و کۆکاکۆلاو پیپسی و ویسکی و جین و کۆنیاک ببێتە بەشێک لە ژیانی ڕۆژانەمان، لە ئایپاد و ئایفۆن و سامسۆنگ و مەک بووک کەڵک وەرگرین. بەڵام هەموو ئەوانە بەو مانایە نین کە ئێمە بوینەتە ئەمریکایی. زیواری کچم و سەحەری هاوڕێێ وەک بوولبول ئینگلیسی دەڵێن و لە ئاخرین تکنۆلۆژی ئەمریکایی بۆ ڕاپەراندنی کاری ڕۆژانەی خۆیان کەڵک وەردەگرن و ستایلی ژیان و جلوبەرگیشیان لە ژێر کاریگەری ستایلی نیۆیۆرک دایە، بەڵام هەر کوردن. لە هەولێر مێکۆدۆناڵ دەخۆن، کۆکا کۆلا و پیتزا مەسرەف دەکەن ماشێنی یابانی و ئاڵمانی سواردەبن، ئایپاد و سامسۆنگ بەکار دێنن و كراوەت دەبەستن و بەڵام سەرەڕای هەموو ئەوانە هەر کوردن و تادێ هەستی کوردایەتیەکەشیان بە هێزتر دەبێت. تا پتر دەچنە نێو دونیای گڵۆبال باشتر کوردایەتیەکەیان گوڵ دەکات و تووندتر لەسەر مافە ڕەواکانی خۆیان وەک کورد پێ دادەگرن.

گڵۆبالیزاسێۆن شانسی ئەوەمان دەداتێ کە ڕەگەڵ بزووتنەوەیی جیهانی مافی مرۆڤ کەوین. ببینە بەشێک لە بزووتنەوەی عەداڵەتخوازی دونیا، ڕەگەڵ بزووتنەوەی ژینگەپارێزی دونیا کەوین و بۆ ئیدەئاڵە دێموکراتیەکان لە گەل باقی بەشەریەتی پێشکەوتوو کاروخەبات بکەین و ببینە بەشێک لەو ڕەتە.

بەمجۆرە ئاشنا بوونی خەڵک لە گەڵ دونیا و گەلان و میللەتانی دیکە و کاڵ بوونەوەی نەخشی دەوڵەت، دەرفەت بۆ گوڵکردنی هەویەتخوازی و ناسنامەخوازی و گەرانەوە بۆ ڕەگ و ریشەی خۆ بۆ هەموو کەس و بە تایبەتی کەمایەتیەکان و گەلانی ژێر دەستە پێک دێنی.

لە خۆڕانیە لە ئاخروئۆخری ساڵانی ١٩٩٠ی زاینیەوە، یانی دوای تەواوبوونی شەری سارد و دەستپێکردنی دەورانی گڵۆبالیزم، بزووتنەوەی هەویەتخوازی گەشەدەکات .

ئەوەی تا ئێستا لەوبارەوە دەرکەوتوە ئەوەیە کە ئەوە فاکتۆرە دەرەکیەکانن کە لە پێوەندی دەگەڵ مەسەلە سیاسیەکاندا، قسەی ئەوەڵ بۆ سیاسەت گوزاری لە نیوخۆی وڵاتەکاندا دەکەن. هەموو دەوڵەتەکانی ئەندامی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان، لەسەریانە خۆیان و سیاسەتەکانیان لە هەموو بوارەکاندا، لەگەڵ چاوەڕوانیەکانی کۆمەڵگای نێونەتەوەیی و کۆنڤانسوێنە نێونەتەوەییەکان هاوئاهەنگ بکەن. واتە بەرپرسایەتی لە خۆیان نیشاندەن. بە پێی مەنشوری نەتەوەیەکگرتووەکان، حاکمیەتی دوەڵەتێکی ئەندامی ئەو رێکخراوە تەنیا ئەوکاتە ڕەوایە، کە بەرانبەر کۆمەڵگای نێونەتەوەیی و خەڵکی وڵاتەکەی مەسئولیەت لە خۆی نیشانداو کۆنڤانسوێنە نێونەتەوەییەکان بەرێوەبەرێ. یانی دەوڵەت، هەر دەوڵەتێک بێ، ناتوانێ بەکەیفی خۆی لە ژێر ناوی حاکمیەتی میللیدا، ستەم و سەرکوت و زەبروزەنگ بە خەڵکی خۆی رەوا ببینێ. ئەوە لایەنی هەرە زەقی شوێنەواری گڵۆبالیزمە لەسەر وەزعی وڵاتەکان. لە داهاتوودا دەوڵەتەکان تەنیا کاتێک دەتوانن بمیێننەوە کە خۆیان دەگەڵ ئەوە وەزعە تازە رێکخەن.

بەو جۆرە ڕەچاوکردنی مافەکانی مرۆڤ بەگشتی و کۆنڤانسیۆنی مافە مەدەنی سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و فەرهەنگیەکان لەلایەک و پیادەکردنی کۆنڤانسیۆنەکانی مافەکانی منداڵان، ژنان، کەم ئەندامان و کۆنڤانسێۆنەکانی دیکەی مافەکانی کەمایەتیەکان و خەڵکەخۆجێکان لە لەیەکی دیکەوە،  دەبێتە ئەرکی هەرە ئەساسی دەوڵەت لە نێوخۆی وڵاتەکەیدا. یانی دەوڵەتێک دەتوانێ بمێنێتەوە کە ئەو مەئموریەتە بەرێوەبەرێ کە کۆمەڵگای جیهانی و کۆنڤانسوینە نێونەتەوەییەکان پێی دەسپێرن. لەباری ئابووری شەوە ئەوڕەخنانەی لە گلۆبالیزاسێۆن دەگیردرێن، بەوە چارەسەردەکرێن کە گەشەکردنی ئابووری، هاتووچۆی ئازادی سەرمایەو کەرەسەی خاو و هێزی کار بخرێتە ژێر ئیدارەی سیاسەت.

لەوەزعێکی ئاوادا دەکرێ پەرەسەندی ئابووری،  بە وەبەرچاوگرتنی قازانج و بەرژەوەندیەکانی خەڵکە خۆجێکان هیدایەتبکرێ و هەلومەرجێک پێکبێ کە بتوانن کۆنتڕۆڵی سەرچاوەسروشتیەکانی خۆیان بکەن.

 هەر لەڕۆژی هەوەڵی دامەزراندی عیراقەوە تا ئێستا داهاتی بیرەنەوتەکانی کوردستان بە دژی خەڵکی کوردستان بەکار هاتوە. ئەوە دەساڵە کوردەکان خێرێکیان لەو سەرمایە گەورەی خۆیان پێدەبڕێ . ئەوە بەو مانایەیە کە ئیمکانی ئەوە پێکدی بە دەخالەتی خەڵکەکەخۆیان، پەرەسەندی ئابووری سیمایەکی ئینسانی و عادڵانەتر بۆ خۆوەبگرێ. ئەزموونی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەو دەساڵەی دواییدا ڕاستی و دروستی ئەو قسەیە دەردەخات.

گڵۆبالیزاسێۆن دەرفەت و هەلی ئەوە دەرەخسێنێ کە گەلان و میللەتان و خەڵکانی وڵاتە جۆراوجۆرەکان، بە ئاشنابوون دەگەڵ یەکتر و شێوە ژیانی یەکترو دەسکەوتەکانی پەرەسەندنی یەکتر، ژیانی خۆیان لە گەڵ ژیانی خەڵکان و گەلانی دیکە بەراورد بکەن. خەڵکی ئێران تێگەیوون کە میللەتانی دیکە چۆن لە نیعمەتی ئازادی و دێموکراسی کەڵک وەردەگرن. بۆیە تێدەکۆشن دێموکراسی وەدەستخەن. ئەو بەراوردکاریە دەکرێ وەک سەرچاوەی ئیلهام و هێزی مەعنەوی و ئەخلاقی لە خەبات بۆ ئازادی و دێموکراسیدا کەڵکی لێوەرگیرێ. ئێمەی کورد ئێستا لە هەموو کاتێک باشتر دەزانین کە گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەتین و لە ژێرستەم و سەرکوتداین. ژیانی خۆمان و وەزعیخۆمان لەگەڵ گەلان و میللەتانی دیکەی دونیا بەراورد دەکەین.

خەڵکی بەنگلادیش، ئێریتریا، گانا، سوماڵی و، ، دەزانن کە ئاستی ژیانی خەڵک لە نۆرویژ و ولاتانی سکەندیناڤی چظەند لە سەرێ یە. بۆیە ستانداردێکی لەوچەشنەی ژیان بۆ خۆشیان داوا دەکەن. کێ دەتوانێ بڵێ کە ئەوان مافیێکی کەمتریان لە خەڵکی نۆروێژ هەیەو شایانی ئەو رەفاهیەتە نین؟ کەواتە گلۆبالیزم دەرفەتی ئەوە پێکدێنێ کە دیالۆگێکی گڵۆباڵ لە ئاستی دونیادا پێک بێ و لەوەش زیاتر باس لەوە دەکری کە خەریکە ویژدانێکی گلۆباڵ بەرەبەرە دێتە کایەوە. تەنانەت باس لە چارەنوسێکی گلۆبالێ هاوبەش بۆ هەموو مرۆڤایەتی دەکرێ.

لیبڕالیزمی سیاسی و فەرهەنگی، بازاری ئازاد، دێموکراسی و مافەکانی مرۆڤ نێوەرۆکی گلۆبالیزاسێۆنن. ڕەوتی دێموکراسیۆن بە شێوەی شەپۆل دەچێتە پێش. پاش ئوورووپای رۆژئاوا و شیمالی و ئووروپای جنووبی و ئەمریکای لاتین وڵاتانی سۆسیالیستی پێشوو، ئێستا شەپۆلەکە ڕووی لە رۆژهەلاتی نیوەراستە. ئەوڕەتە دەرواتە پێش و گەڕانەوەی بۆنیە. ڕاستە ژان و ئازاری زۆری لەگەڵە. بەڵام کۆرپەی دێموکراسی لەو ژان و ئازارەوە لە ناوچەدا سەرەنجام لە دایک دەبێت و گەشەدەکات. دوکتۆر شەرەفکەندی دەیگوت ئەگەر ڕۆژێک لە تاران دێموکراسیەکی ڕاستەقینە هەبێت، ئەوە ئەو دێموکراسیەی تاران بە شکڵی خودموختاری لە کوردستاندا خۆی نیشان دەدات.

گلۆبالیزاسیۆن لە مێژە رٶژهەلاتی نێوەراستی گرتۆتەوە. ئەو ناوچەیە بە هۆی بایەخی ئابووری و بازرگانی و سیاسی و ژیئۆپۆلیتیکی، هەمیشە جێگای بایەخی هێزە نێونەتەوەییەکان بووە.

سامەکان کە نەتەوەیەکی دابەش کراون و لە ناوچە سنووریەکانی نێوان نۆروێژ و سوئید وفینلاند و رووسیەدا دەژین، سەرمایەگوزاری زۆریان لەسەر ئەوەکردوە کە ئەگەر رٶژێک بێت و سکەندیناڤی هەمووی ببێتە بەشیك لە یەکیەتی ئورروپا، ئەوە بە شێوەیەکی ئەتۆماتیکی سامەلاند، واتە نیشتیمانی سامەکان لە نێو یەکیەتی ئوورروپادا یەکپاڕچەیی ئەرزی خۆی وەک نیشتیمانی سامەکان لە نیێو واحیدێکی سیاسی گەورەتردا وەدەست دەخاتەوە. ئەوەیە کە دەڵێن لایەنێکی گرنگی گلۆبالیزم گڵۆکالیزمە.

گلۆکالیزم وشەیەکە لە گڵۆبالیزم و لۆکالیزم درووستبووە. ماناکەی ئەوەیە کە کاڵاو شمەک و بەرهەمەکانی کۆمپانیاکان کە بۆ بازار بەرهەمدێن، دەبێ خۆیان لە گەڵ زەوق و سەلیقە و داخوازەکانی خەڵکی بازاڕەکان، و ناوچەجیاجیاکان بگونجێنن تا بتوانن سەرکەون. ئەو ئیستلاحە یەکەم جار لە لایەن یابانیەکانەوە دەکارکراوە. مێکدۆناڵز لە هیند و کۆریادا، بە گوێرەی زەوقی خەڵکەکانی ئەو وڵاتانە جۆرەتامێکی دیکە لە بەرهەمەکانیدا بەکار دەهێنێ کە لە نۆروێژ یا لە ئانکاراو سلێمانی کەڵكی لێوەرناگرێ.

کوردیش وەک سامەکان نەتەوەیەکە نیشتیمانەکەی کوردستان لە نێوان چەند دەوڵەتدا دابەشکراوە. واتە ترانس ستەیت نەتەوەیە. چوونە پێشی گڵۆبالیزاسێۆن لە ناوچەکەدا دەرفەتی ئەوە بۆ کورد دەخولقێننی کە ئەو سنورە سیاسیانەی نیشتیمانی ئەویان دابەش کردوە، لە کردەوەدا نەمێنن و تەنیا وەک داوێکی نەدیتراو عەمەل بکەن. بەم جۆرە نیشتیمانی کوردان وەک یەکەیەکی ئابووری و فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی خۆی بنوێنێ. لەوەش زیاتر ئەگەر تورکیە بێتە نێە یەکیەتی ئورروپا، بەشی هەرەگەورەی کوردستان نیشتیمانی کوردان دەبێتە بەشێک لە یەکیەتی ئورروپا وئەدەم کۆنڤانسوێنەکانی یەکیەتی ئووروپا ئێمەی کوردیش دەخەنە ژێر پوششی خۆیان.

ئێستا هەرێمی کوردستان بۆتە دەرگای کرانەوەی کوردستان بە ڕووی دونیای گڵۆباڵدا، بە هەزاران کۆمپانی و شیرکەت و کونسوڵخانەی بیانی لەو مەڵبەندەدا چالاکی دەنوێنن. ئەوە دەرفەتی تێکەڵاوبوونی کوردستانی لە گەڵ دونیای گڵۆباڵ پێکهێناوە و شانسێکی گەورەی بۆ چوونەپێشی کێشەی کورد لە باری سیاسیسەوە خوڵقاندوە.

ئێمە لەسەرتاسەری دووسەدەی ڕابردوودا تەنیا شاخەکانی خۆمانمان وەک دۆست شک بردوون و لە تەنگانەدا بۆ خۆپاراستن کەڵکمان لێوەرگرتوون. ئێستا گڵۆبالیزاسێۆن دەرفەتی دیکەی بۆخوڵقاندوین. هاوکارێکی نۆرویژیم هەیە دەڵی برایم کوردەکان لە ئاسمانێ لە رێگای سەتەڵایتەکانیانەوە کوردستانیان وەک نیشتیمانی یەکگرتتوی خۆیان بە کردوە درووست کردوە. مەگەر ئەوەنیە ڕووداو ئەو رۆڵە دەبینێ. مەگەر ئەوەنیە تیشک و تەلەفزیۆنەکانی دیکەی ئۆپۆسیۆنی کوردی رۆژهەلات پەیامی بزووتنەوەی کورد و داخوازەکانی کورد هەمیشە بە کون و قوژبنەکانی کوردستان دەگەیەنن. ئێستا ئێمە نەک هەر کێوەکان هەموو دونیای گڵۆباڵمان کردۆتە مەیدانی خەبات. گلۆبالیزم شانس و دەرفەتی گەورەی بۆ ئیمە و خەباتەکەمان خولقاندوون، بەڵام دەبێت لێوەشاوەیی ئەوە لە خۆماندا درووست کەین لەو شانسانە کەڵک وەرگرین. نەک هەر کێوەکانی کوردستان دەبێ هەموو دونیا بکەینە مەیدانی خەبات

٢٦. ١٠. ٢٠١٣

 

 

 

 

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.