١١ی فەبریوەری، نەك هەر بۆ گەلی میسر بەڵکو بۆ هەموو گەلانی ناوچەکەو ئازادیخوازان، واتایەکی مێژوویی دەبەخشێ.ئەویش ئەو پەیامەیە کە پێمان دەڵێ"- کورد وتەنی- هەموو شتێک لەباریکیدا ئەپسێ بەڵام زوڵم و چەوساندنەوە لە ئەستوریدا".کەوتنی، موبارەك زەنگی مەرگی دیکتاتۆریەت بە گوێی هەموو ئەودەسەڵاتدارانە دا دەدات، کە وا دەزانن دەسەڵاتەکەیان ئەبەدیە و جێگرەوەیان نیە, وە بێخەبەرن لەوەی کە ئەوسەردەمە بەسەرچوە کەوا بتوانن گەلان دور و دابڕاو لە جیهانی دیموکراسی و ئازادی بەڕێوە بەرن.ئەوەی کە من لێرەدا مەبەستمە لەسەری بدوێم، دەرەنجامەکانی ئەوڕاپەڕینە بەهێزەیە و ئەمەوێ بەدوای وەڵامی پرسیاری"ئایا لەدوای ئەو جۆرە ڕاپڕینانە گەلان ئازاد ئەبن؟"دا بگەڕێم و بۆچونەکانی خۆم لەو چوارچێوەیەدا دربڕم.
ئەگەر چاوێک بەمێژوی ناوچکەدا بخشێنین تابلۆیەك لە گۆرانکاری سیاسی زۆر و بەردەوام ئەبینین.بەبێ گەڕانەوە بۆ مێژوی دور، تەنیا ئەوگۆڕانکاریە سیاسیانەی کە لە سەدەی ڕابردودا بەسەر ناوچەکەدا هاتون کەم نین و شایەنی لێکۆڵینەوە وبەدواداچونی وان کە لە وتاریکی ئاوادا جێگەی باسکردنیان تێرنابینم.
لەدوای ڕوخانی دەوڵەتی عوسمانی گەلانی ناوچەکە لەژێر داگیرکەریێکەوە کەوتنە ژێر داگیرکەریێکی تر، کە لەوەی تورکەکان زۆر وردتر و لیزانانە تر هەڵسوکەوتی دەکرد.ئینگلیز و فەرەنسیەکان پێش کۆتاییهاتنی شەڕی یکەم بە دوو ساڵ، واتا ساڵی ١٩١٦، لە پەیمانی سایکس-بیکۆ دا بەرنامەی چۆنیەتی دابەشکردن و بەڕێوەبردنی ناوچەکەیان لە پشت پەردەوە بە ووردی داڕشتبو.واتا هاتنی ئەوان و دەرکردنی تورکەکان لە وڵاتە کەنی ژێر دەستی تەنیا مەبەستی داگیر کردن بوو، بەتایبەت لە دوای دۆزینەوەی نەوت لە ناوچەکە.بەوپێیەش لەدوای تەواو بونی شەڕ داگیرکەری خۆیان لەسەر وڵاتانی ناوچەکە ئاشکراتر کرد.ئەوان بەگوێرەی بەرژەوەندی خۆیان ناوچەکەیان بۆ چەند دەوڵەتێك دابەشکرد و بە ئارەزوی خۆیان حاکمانیان بۆ بەڕێوەبردنی ئەو وڵاتانە دانان، کە ئەوانیش پێکهاتبون لە و سەرۆك خێڵانەی کە گرێدراو و ئەڵقە لەگوێی خۆیان بون.بۆنمونە هێنانی مەلیک فەیسەڵی یەکەم بۆ عێراق کە هەر خەڵکی عیراقیش نەبوو، لەچوارچێوەی ئەو بەرنامەیەدابوو.
ئەم جۆری بەڕێوەبردنە، بەشیوەیەك دەکرا کە گوایا گەلان لە داگیرکەری عوسمانی ئازاد بون و بونە خاوەن دەوڵەتی خۆیان، کە لەڕاستیدا تەنیا داگیرکەریێکی نوێ بوو و هیچیتر.بۆیە هەر زوو ڕوبەڕوی نارەزایەتی گەلان بونەوە.
هەر بە چاوخشاندنێکی سادەی ئەو سەدەیە، دەبینین کە تژەیە لە سەرهەڵدان و ڕاپەرین و گۆڕانی دەسەڵاتەکان لە زۆر لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست .لە هەمو ئەو ڕاپەڕینانەدا-هەرچەندە زوربەیان کودەتای سەربازیش بوون- گەل تا ئاستێك پشتگیری لە هاتنی دەسەڵاتی تازە کردوە.دیارە تاکە هۆکاری ئەوەش بێزاری خەڵك بوە لە ودەسەڵاتانەی کە لە ئارادابوون کە لەگەڵ جێگیربونیان هیواکانی گەلیان پشتگوێخستوە، لە مژدەهێنەری ئازادیەوە بونەتە دیکتاتۆر.کەواتە دەتوانین بەڕاشکاوی بڵێین کە لە هیچ کام لە و وڵاتانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست شتێك بەناوی شۆرشەوە ڕوینەداوە جگە لە گۆڕینی دەسەڵات و گواستنەوەی لە گروپێك بۆ گروپێك یان لە کەسێك بۆ کەسێکی تر.وە ئەگەر سەیری ڕەوشی ئەو وڵاتانە بکەین کە بەردەوام گۆڕانکاری دەسەڵاتیان تێدا ڕوداوە وەك عێراق، سوریا و میسر دەگەینە ئەو ڕاستیە کە بەپێچەوانەوە، لەو وڵاتانەی کە دەسەڵاتیان جێگیرتر بوە ژیانی خەلك ئاساییتر بەڕێوە چوە و خزمەتگوزاریە ڕۆژانەییەکان پێشکەوتوتربوون.ئایا مێژوی ٩٠ساڵەی عیڕاق کە بەردەوام گۆڕانکاری دەسەڵات بوە چ گۆڕانکاریێکی پێشکەوتوی سیستەمی بەڕێوەبردن لەو وڵاتەدا دروست کردبووە- بە ڕوخانی سەددامیشەوە-؟ یان هەر ئەو میسرەی کە ئیستا لە رۆژەڤدایە، چ گۆرانکاریێکی ریشەیی لە ژیانی ئەوخەڵکەدا ڕویداوە لەگۆرینی دەسەڵاتی پاشایی بۆ کۆماری و گۆرانی سەرۆک کۆمارەکان؟ نەمانی رژیمی عێڕاق لەباشوری کوردستان و دامەزراندنی حکومەتی کوردی، لە دوبارەکردنەوەو لاسایی کردنەوەی رژێمە داگیرکەرەکان زیاتر، چ جیاوازیێك لە سیستەمی بەڕێوەبردنا هەیە؟ جگە لە دەوڵەمەند بونی ئەو سەرکردە سیاسیانەی کە لە وڵاتانی دەورو بەر و ئەوروپا بێناز و دەسەوستان دانیشتبون.ئایا دامەزراندنی فەرمانبەرێك بەبێ پشتگیری پارتە دەسەڵاتدارەکان بونی هەیە؟ -کە ئەوەش تەواو لاسایی کردنەوەی ڕژێمی بەعسە- لەگەڵ دەیان نمونەی تر کە پێویست ناکات بەناو بکرێن.کەواتا ئەوەی کە پێویستە بگۆڕێت تەنیا دەسەڵات نیە، بەڵکو ئەو بیرکردنەوە و کەسایەتیە کە ڕەگەکانی لە مێژودا قوڵ داکوتاوە و دەست بەرداری پاوان خوازی دەسەڵات نابێت، ئەو بیرکردنەوە و کەسایەتیەی کە تەنیا خۆی بە دڵسۆز ئەزانێ کەچی لەناخا ناپا كە، لەڕواڵەتدا ووڵات پارێزدیارە کەچی لەڕاستیدا وڵات فرۆشی ئەکات، بە قسە ئازادە بەڵام لە ناوەڕۆکدا کۆیلەیە، لەبەرامبەر گەلەکەی خۆی بەس چەوساندنەوە دەزانێ لەبەرامبەر زلهێزەکانیش تەنیا ملکەچی.بۆیە پێش گۆرینی ئەو بیرکردنەوە و کەسایەتیە نەك هەر ڕاپەڕینێك دەیان ڕاپەڕینیتریش جگە لە سەرگەرم کردنی خەڵکی هەژار -لە ماوەیەی کورت- و بێباوەڕ کردنی- لە دەمدرێژدا- شتێکی تری لێ شین نابێتەوە.دیارە ئەو بۆچونەم لە بێ باوڕیم بە ڕاپەرینی خەڵك نیە بەڵام ئەوەی کە تا ئێستا مێژوو سەلماندویەتی و رۆژانە خۆمان تێیدا ئەژیێین-بەداخەوە- تابلۆیەکی باشترمان نیشان نادات.
ئێمە وەك گەلی کورد لە باشوری کوردستان، کە هەموو قوربانیێکمان لە پێناو ئازادی دا پیشکەش کرد، کەچی ئیستا بەدەستی دەسەڵاتێکەوە گیرمان خواردوە کە بەرهەمی ئەوقوربانیانەمانە.لەڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕۆژانە کوران و کچانمان دەچنە بەر پەتی سێدارە کەچی دەسەڵات خوازەکان لەسەردەسەڵاتێکی نەبو شەڕیانە.باکوری کوردستان تاکە شوێنێکە کە مرۆڤ دەتوانێت بڵێت شۆرێکی کلتوری و سیاسی تێدا کراوە، بەڵام هیشتا لەوە دورە کە ئەو شۆڕشە تەواوی کۆمەڵگای کوردی لەو پارچەیە گرتبێتەوە- کە پارتیێکی کۆنەپەرست و نەژاد پەرستی وەک ئاکەپە لە ناوچە کوردیەکاندا، بەشێکی زۆری دەنگەکان بەدەست دێنێ ئەوە پشتراست دەکاتەوە-.بۆیە شانبەشانی خەباتی سیاسی، خەباتێکی ڕۆشنبیری وا پێویستە کە بتوانێ سیستەمی بیرکردنەوەبگۆریت.ئەوەش بە ڕەخنەکردنێکی بوێرانەی بەرفراوانی کۆمەڵگا دەکرێ نەک هەر ڕەخنەکردی دەسەڵات کە هەر وەک بایەك بەبەر گوێیا دەرباز دەبێ.ئەوەی ئەوروپای گۆری ئەو رێنسانسە بوو کە سەرتاپای بیرکردنەوەی تاك و کۆمەڵگاکانی لە گەڵ خۆی گۆڕی و شۆڕش و پیشوە چونەکان دەرەنجامی ئەو شۆڕشە زیهنیەن.ئەگەر نا گۆرینی موبارەك بە ئیخوان موسلمین چ حیکمەتێکی تێدایە؟ گۆرینی محمد ڕەزاشا بە خومەینی و گۆرینی ئەحمەدی نەژاد بە موسەوی و کەڕوبی یان گۆڕینی سەددام بە دەیان سەددامی بچوك چ خێرێك بۆ گەلان دێنێ؟
ئەوەی گرینگ و جەوهەریە ئەوەیە کە چۆن مێژوو بە گەل ئەڵێ "تەنیا گۆرانکاری دەسەڵاتەکان بەس نیە، بەڵکو ئەبی سیستەمی بیرکردنەوەی خۆتان بگۆڕن"، ئەوا ئەو پەیامەش ئەدا بەگوێی دەسەڵات داران کە "ناتوانن هەتا سەر ملهورانە ئەو گەلانە بەڕێوە بەرن کە وا تینوی ئازادین".کەواتە تەنیا شۆڕش و ڕاپەڕین-هەرچەند هێژاش بن- هەموو شتێک نین، بەڵکو ئەوەی کە دوای ئەو شۆڕش و ڕاپەڕینانە چی وچۆن ئەبێ، گرینگترە.
هۆگربیتوێنی
ستۆکهۆڵم
ئهو بابهتانهی له کوردستان نێت دا بڵاودهکرێنهوه، بیروبۆچوونی خاوهنهکانیانه، کوردستان نێت لێی بهرپرسیار نییه.