بەفر و خوێن ...!؟
بۆ شەقامی گلۆپ تاك تاك
لە ناو گەشتی هاوڕێیەتی،
خولاینەوە .
ڕووە و چاوی دەیان ناپاك
جماین بەکۆڵ
ڕشاینەوە.
کاتێ دیمان،
مانگ گیرا بوو...
ئەستێرەکان، زەردهەڵگەڕان
ڕێچکەی ئافرەت،
خڕ تەنرا بوو
چەقەوانەی بێ وێنەکان
ئابڕووی دەتکان .
ڕۆژێ دەبێ ...
ئا ئەوانەی ڕێمان دەگرن
گوللەی کاروان دەیان پێکێ
دەمرن، دەمرن
ئینجا شێوەی ...
ووشەکانیش لە چوار چێوەی
قەفی پێوەند، ڕزگار دەبن
ڕزگار دەبن...( کاردۆ گەڵاڵی )
ڕزگار سەید کاکەڕەش :
بەشی یەکەم :
باهەمومان پێکەوە یادێکی کاردۆ گەڵاڵی شار و سوارەی پێشمەرگەی شاخ بکهینهوه ...کاردۆی پارێزەر کادیرێکی چاڵاکی شۆڕشی ئەیلول، مرۆڤێکی ورە بەرز و چاونەترس ڕۆڵێکی دیاری لە دامهزراندنی بزوتنەوەی سوسیالسدا ههبو، چاڵا
ك و کارا لە خەباتی ڕێکخستنی بزوتنەوە کاری دەکرد، توانی کۆمەڵێك خوێندکار و لاوی لە هێلی رێکخستنەکان کۆبکاتەوە، ڕۆڵێکی بەر چاوی هەبوە لە وشیارکردنەوە و پەروەردەکردنی ئەو لاوانە ..، جگه له خەباتی سیاسی خاوەنی گەلێك نوسین بوە لە هونەر و وێژەی کوردیدا، لە کۆڕی زانیاری کوردا کاری کردوە و دوو پەرتوکی بە چاپگهیاند و بلاویکردهوه، عەلیشونهەڵگر و زێدەبایی .
چەندان پڕۆژەی دهستنووسی هەبوە، بەنیازی لە هەلێکدا بە چاپیان بگەینێ، وەك دەڵێن : دوو کتێبی دەسنوسی لەسەر ( مێژوی قوتابیانی کوردستان ) و (ماتریالیزمی دیالیکتیك ) نوسی بوو ..بە داخەوە پاش شون بزرکردنی کاردۆ ئەم دەستنوسە بە نرخانەش شون بزر بون .
بۆیە لای خۆمەوە حەزم دەکرد بۆ خوێنەرانی بەڕێز..سەرەتای نوسینەکەم بە شیعرێکی کاردۆ چەند نوسینێکی دسپێکرد...لە مانگی ٢٢/ ٩/ ١٩٧٦ لە نوسینێكیدا بە وشەی جوان و پڕ لەماناوە دەڵێ : " با قودسیەتی ڕۆژنامەگەری بپارێزین، لە کەوانەی کاری نوسین و ڕۆژنامەدا دەست پاکی پێوانەی بەرهەمی ڕاسەقینە و ڕەسەنن ..بەتایبەتی لە بەر ئەوەی ئەم مەیدانە دەرفەتێکە هەل و مەرجی هۆشیاری و ڕۆشنبیری لێرە دەڕسێکت ..مرۆی ڕەند و ئهمهکمهندبە چاوێکی پیرۆزەوە دەڕوانیتە ڕۆژنامە ڕێزی نەریت و پێداویستی یەکانی دەگرێت و ڕۆژنامەی وا ناسیوە کە دەنگی هەقیقەتی توێژهکانی کۆمهڵە هەر بۆیەش خەڵکی بە چاوی قێز و بێزەوە دەڕوانە ئەوانەی سوکایەتی دەرهەق بە قودسیەتی ڕۆژنامە و نوسین دەکەن ...! ( نان بۆ نانەوا گۆشت بۆ قەساب ) لێرەوە نۆرەی ئەوەمان دێت هاوار بکەین ..باوکم ئیدی با قەلەم و دەفتەریش بە دەست خاوەنەکانیانەوە بن ...؟ ..هومەرمەند، و نوسەر، و کارزان و ڕەنجدەری ڕەسەن، ئەو کەسەیە بەسەلیقەو قەناعەت و ڕاهاتنەوە تەرازویەکی هاوتا لەهەڵوێستی بەکردەوە و بیری ڕاستگۆیی هاوسەنگ بێنیە گۆڕێ ..." هەروەها لە ساڵی ١٩٧٣ لە نوسینێکیدا لە سەر توێژی قوتابیان دەڵێ : " قوتابیان بەشێکی گرینگ و پارچەیەکی گیانداری کۆمەڵگای کوردستان پێك دێنن، سەرەڕای ئەوەی لە شۆڕشی نەتەوایەتی کورد جوتیار، و کرێکار و دۆستە نزیکەکانیان زەخیرە و سوتەمەنی ئەو شۆڕشەن، قوتابیانیش لە ڕێزی پێشەوە و لەگەڵ هاڵاوی گڕ و گڵپەی شۆڕش تەنیون و هەمیشە دەوری پیرۆزی خۆیان بە کردەوە ئیسپات کردوە و ئیسپاتی دەکەن ..، "
بەڕێز کاك عادل موراد لە ئەلقەی نۆزدەم( کوردستانی نوێ) بە ناوی ئاسۆی مێژوو دەڵێ : " شههید ساڵح یوسفی لههاوینی ١٩٧٥دا داوای چهند كۆبوونهوهیهكی نهێنی لهگهڵ ژمارهیهك له کادیره بنچینهكانی شۆڕشی كوردداتاكو بارودۆخهكه تاوتوێ بكهن، سهرهتای دیدارە نهێنییهکان لەم بهڕێزانه دهستی پێكرد (عهلی عهسكهری، ڕهسوڵ مامهند، یهدوڵلاكهریم فهیلی، عهبدولڕهحمان گۆمهشینی، نوورهدین عهبدولڕهحمان، دكتۆر خالید سهعید، عومهر مستهفا دهبابه، شێخ محهمهد شاكهلی، نهجمهدین گلی، موقهدهم تایەری عهلی والی، سهید كاكه سهید ئیسماعیل، سهعدی عهزیز گچكه، لیوا عهزیز عهقراوی، مهلا ناسیح ئیسماعیل سهید ئهحمهد، عهلی عهبدوڵلا عهلی (عهلی ههژار)، عارهب عهبدولقههار (كاردۆ گهلاڵی)، لهڕێگهی ئهمانهشهوه بارودۆخهكه لهگهڵ سهدان خهباتگێڕدا تاوتوێ كرا، لهوانه: سهید مهجید و محهمهد بهحركه و مام یاسین مستەفا گهلاڵی و عهریف عوسمان و عهریف سهلیم و مامهحهمهدئهمین و ئهحمهد ماهی و سهلیم ئاغۆك و مهلا عومهری چل هەوێزە و سهعد عهبدوڵلاو سهید سهلیم ڕهواندزی و چهندانی دیكه بهجیا یاخود لهڕێگهی كهسێكی دیكهوه، ئیدی بڕیاردرا كادرهكان رێك بخرێن تاوهكو بهشێوهیهكی ئاشتیانه بهگژ رێوشوێنه رهگهز پهرستانهكانی رژێمدا بچنهوهو بڕیاردرا رێكخستنێك بهناوی (بزووتنهوهی سۆشیالیست دیموكراتی كوردستان) واش بڕیاربو ١/١/١٩٧٦دا بزووتنهوهكه جاڕ بدرێت، بهلام تهواو نهبوونی ئامادهكاریی پێویست جاڕدانهكهی بۆ كاتێكی دیكه دواخست، چونكه پهیوهندیی بهچهندین كادری شۆڕشی پێشوو نهكرابوو كه بهنهێنی له ئۆردوگاکانی پهناههندهیی لهئێراندا مابوونهوه، لهبهرئهوهی ساواك ( موخابهراتی شا) لهنزیكهوه چاودێری بارودۆخهكهی دهكردو ههر جموجۆڵێكی دژ به بڕگه نهێنیهكانی رێككهوتننامهی جهزائیرو رژێمی سهدام حسێن سهركوت دهكرد، ههروهك بهڕێز ساڵح یوسفی بهنهێنی بهسكرتێری حزبهكهو دهستنیشانكرا، چونكه تا رۆژی تیرۆركردنهكهی لهڕۆژ٢٥/٦/١٩٨١ نهیتوانی لهبهغدا دهربچێت.ههردوو شههید عهلی ههژارو كاردۆ گهلاڵی بهسهركردایهتی ههڵبژێدران، شێخ محهمهد شاكهلی-یش ئهڵقهی پهیوهندی بوو لهنێوان شههیدی دامهزرێنهر ساڵح یوسفی و مهكتهبی سیاسییدا كه ڕهسوڵ مامهند لهشاخ سهرۆكایهتی دهكردو ههریهك لهلیوا عهزیز عهقراوی و موقهدهم تایەری عەلی والی و سهعد عهبدوڵلاو محهمهد رهحیم خاڵە حاجی و سهید كاكه یاریدهیان دهدا، .حزبی سۆسیالیستی كوردستان توانی جهماوهرێكی فراوان لهشارو لادێكاندا بهتایبهتی لهههولێرو سلێمانی و كهركوك و بهغدا بۆ لای خۆی ڕابكێشێت، بههۆی ئهوهی رایگهیاندبوو كه هێڵی ناوهنجییه لهنێوان یهكێتیی و پارتی .."
بەڕێز مامۆستا ئیسماعیل تەنیا ی نوسەر پەرتووکێك بەناوی ( کاردۆ گەڵالی نووسەر پارێزەر و سیاسەتمەدار ) لە ٩٦ لاپەرە پێك هاتوە ساڵی ١٩٩٧، بەدرەنگەوە ٥٠٠ دانەی لە چاپ داوە، ..وەك خۆی دەڵێ : " لە هاوینی ساڵی ١٩٨٦ وە خەریکی کۆکردنەوە و سەر و سۆراخ کردنی بەرهەمەکانی ئەم شەهیدەم ..زۆر بەی هەرە زۆری گۆڤار و ڕۆژنامە و بڵاوکراوەکانی ساڵانی حەفتا و سەرتای هەشتاکانم بەدوای گەڕان و پشکنینم کردوە، بە ڕاستی ئەم کارە لەو سەردەمدا ئەستەم بو ..بۆ نووسینی بڵاونەکراوەش پەنام بۆ بنەماڵەکەیان و دۆست و هاوڕێیانم بردوە ..بەرەنجامی ماندوبونهکهم، ئەوەندەی بەردەستە..دڵنیام بەرهەمی هزری کاردۆ زۆر لەمە زێترە ." هەروەها نوسەر دەڵێ : ساڵانی ٨٦ – ١٩٨٨ ویستم بینێرم بۆ شاخ تا هەڤاڵانی چاپی بکەن ڕێك نەکەوت، کە ڕاپەرینیش بەرپا بو، چەند جارێك پڕۆژەی چاپکردنەکەم چرپاندە گوێی هەڤاڵە دەست ڕۆیشتوەکانی لقی هەولێری حزب، دوایش بۆ چەند جارێك بەو ئومێدە سەردانی سەر کردایەتیم کرد لە ڕانیە و بە زەقی باسم کرد تاکو چەند جارێك بە کاك بەهرۆز گەڵاڵی ئامۆزای شەهیدم ووت، مخابن گشتیان، زۆر بێ وادەو وەڵام بون ..!!
کاردۆ عبدولقەهار مستەفا گەڵاڵی لە ساڵی ١٩٥١، لە گوندی ( کەردز) ی سەر بە شارۆچکەی قوشتەپە لە دایك بوە، قۆناغی سەرەتایی خوێندنی لەم گوندە دەست پێ دەکا و ناوەندی و ئامادەیش لە شاری هەولێر تەواو دەکات، پاشان دەچێتە کۆلیژی یاسا لە بەغدا ...ساڵی ١٩٧٤ کە شۆڕش هەڵدەگیرسێتەوە، خوێندن جێ دێڵێ و ڕو دەکاتە شاخ ...لە نسکۆی شۆڕشیش وەك هەزاران پێشمەرگەو کەوادیر ڕو دەکاتەوە شار و دەچێتەوە هەمان کۆلیژو درێژە بە خوێندن دەدات، لە ساڵی ١٩٧٨ دا بە سەرکەوتویی (یاسا) تەواو دەکات ..دەبێتە پارێزەرو نوسینگە لە شاری هەولێر دەکاتەوە ...کاردۆ بڕوای وابو هەمو مرۆڤێك دەکرێ ناو و ناوەڕۆكی جیاکاتەوە لە ڕێگای نیشتیمان و گەلەکەیدا، بۆیە لە دادگای هەولێر ناوی خۆی بۆ ( کاردۆ ) گۆڕی ئەم ناوەش بۆ زیاتر لە ٢٤٠٠ ساڵ پێشتر دەگەرێتەوە ...کە نوسەرانی یۆنانی و ڕۆم کوردستانیان ناو نابو کاردۆخییەکان ...مەبەستیان ئەم وڵاتەبو کە کاردۆخییەکان تێدا ژیاون ...ئەو گەل و هۆزەش نیشتەجێی نێوان چیاکانی دیاربەکر و نەسیبین و زاخۆوە کە سنورەکانیشی بەتەواوی وئاشکرا و ڕون نەبوە، لەکاتێك لە شکری زەینەفونی یۆنانی لە خاکی کوردستان زەڕبێکی کوشندەی بەرکەوت .
کاتێك گەلی کورد لە شۆڕش و تێکۆشاندا جێماو بو، نسکۆی شۆڕشی ئەیلولیش ببوە پرسە لە هەر چوار پارچەی کوردستان، ئەو کات زۆر کەس لە کوردایەتی و شۆڕش سارد بونەوە، کە باسی خەباتی نەتەوایەتیت بۆ دەکردن، سەریان ژانی پێ دەکرد، حکومەتی بەعس ئەو خێزانە کوردانەی لە ئێران دەگەڕانەوە بۆ ناوچەکانی باشووری ئێراقی ڕایدەگواستن تا ژمارەیان گەیشتە ٣٠٠ هەزار کەس لە ساڵی ١٩٧٦، لە ڕووی سیاسەتی بەعەرەبکردنیش پلانێکی چروپڕی داڕێژی بو لە شاری کەرکوك نزیکەی ١٠٠ هەزار عەرەبی هاوردەی نیشتەجێ کرد ...وهك كاردانهوهیهك بهرامبهر بهو رهفتاره رهگهز پهرستانانهو ڕاگواستنی بهكۆمهڵی ئهو ڕۆلانهی كورد گهڕابوونهوه، بهنهێنی و بهجیا چاویان پێك دەكهوت بۆ چارهسهرێکی بهپهلهو واقیعیانه بۆ كارهساتەکە بدۆزنهوه كه بهسهر جوولانهوه و شۆڕشی كورددا هاتبوو، ئهوهبوو خوێنەوار و رووناكبیرانی کوردیش لە بیری هەڵگیرسانی شۆڕشێکی نوێ و پێشکەوت و دابون، هاوکات ئەم شۆڕشەی نسکۆی بەسەر هات، بەڵام نەوەیەکی نوێ و شۆڕشگێر و ڕۆشەنبیری پێگەیاند و ئامادەی کرد بو بۆ هەڵاسانی دوژمن و هەڵگیرسانەوەی شۆڕش، گەلی كورد بە درێژایی مێژوو لە قۆناغی بزوتنەوەی ئازادی خوازیدا هەزاران ڕۆڵەی نیشتمان پەروەر و شۆڕشگێڕ و كۆڵنەدەر و ماند و نەناسی پێ گەیاندوە و پێشكەشی نیشتیمان و شۆڕشەکەی كردوە.کاردۆ گەڵاڵی پارێزەر یەكێكە لەو سەرکردە تێكۆشەر و ماندونەناسانەی كە تا دوا هەناسەی ژیانی هەر لە ڕیزی تێكۆشەرانی ڕێگای ڕزگاری نەتەوەكەی لە مەیدانی خەباتدا كۆڵی نەدا و گشت ساتەکانی تەمەنی بێ گوێ دانە مەرگو ترسو ئازار و ئەشکەنجە، لە جاران بهگوڕتر تێ هەڵچوەوە و دەستی بە خەباتێکی سەختی کوردایەتی کردەوە، لە سەر بنچینەی سوسیالستی...کاتەکانی دەخستە سەر یەك بۆ گەڕان پەیوەندی کردن و بەسەرکردنەوە، تا بسەلمێنێ کە لایەنی کەم هێندە مرۆی کورد و لاوەکانی هۆگری شۆڕشن، دوژمنان بزانن شۆڕش بەمەرگ نەکوتوە و کاروانەکە سەر لێشێواو نییە، لە فەرهەنگ و مێژوی هیچ گەل و نەتەوەیەك بێ شۆڕش و قوربانیدان سەرکەوتونەبوە، کوردیش دیرۆکەی پڕە لە سەرهەڵدان و تراژیدی و شەهید بونی ڕۆڵەکانی، بۆ بەدەستهێنانی مافە ڕەواکانی هەزارەها تێکۆشەر و شۆڕشگێری کردۆتە قوربانی، ڕەنگە لای کەسانی ئازادیخواز...کێشەی نەتەوەیی زۆر گرینگ نەبوبێ، ئەوەندەی ڕزگاری وئازادی ومافی مرۆڤ و فکرە و ئایدیلۆژیا ...یان پێشکەوتن و بەرەو پێش چونی دیموکراسی لە جیهاندا بە سەرکەوتن و ئازادی گەلانی ژێردەست دەزاندرێ، بۆیە ئەم شێوە خەباتەش یەك دەگرێتەوە دەبێتە هاودەنگ و هاوکێشە، نمونەی ئەو کەسانە لە شۆڕشگێری ڕۆشەنبیر لە نێو ماندا کەم نین ...ڕەنگە کەسانێك هەبن بڵێن : ئەوانە شۆڕشگێر بون و لە بیر چەپ دابون، لە پاڵ شۆڕشی ئەیلول دەڕازان و ڕازە خەویان دەکرد...!
ڕزگار سەید کاکەڕەش :
هەندێك لە پێشمەرگەکان زۆر بە پەرۆش بوون بۆ حزب، بەشداری کۆنگرەش نەببوون، لە دڵ پاکی خۆیان نەیان دەزانی چی بڵێن : سەرەیان سوڕمابوو...لە قسەو باس و دەمەتەقێی کادیرەکان دوای کۆنگرە...بۆیە دەیان ووت: ( چەپ و ڕاست چییە با چەپ نەبین ڕاست بین، یان دەیان ووت:" ئێمەی سۆسیالستی زانستین، دایکی أشتراکیة علمى...ێین..." یان دەیان ووت: ئەم ژن ومێردەش بۆ ئێمە بۆتە کێشە..وایان دەزانی مارکس و لینین ژن و مێردن...!) ڕۆژێك سەرکردەیەکیان لەگەڵ هەندێك پێشمەرگە هێزێکی دوژمنیان بەدواوە بوو ووتیان چی بکەین، ووتی مارکس دەڵێ: دۆڵ و دۆڵ بڕۆن سەلامەتن...!
سیاسەتمەدار و نووسەر و پارێزەر کاردۆ گەڵاڵی
هەڵوێست
- ٢ -
بەرێزەکان ...
ببوورن لێم !! .
هاوڕێیەکم ...دوێنێ پرسی ...
ووتی: بۆ نەورۆزی ئەمساڵ
کامە تابلۆت هەڵدەواسی؟
ووتم: هەتا بێ تەلەکان،
ژەکی زوڵاڵ...
دەچرپێننە ناو گەوەی گوێم
چاوەڕوان بە:
تا ئەمجارەش لە ناو کەشتی بەندەرێکا،
بە ئاگا دێم!
چاوەڕوان بە!
تا ئەو کاتەی وەك پێشمەرگە،
لە لێواری سەنگەرێکا ...
هەڵدەتووتێم !!...
چاوەڕوان بە ...
چاوەڕوان بە ...(کاردۆ گەڵاڵی)
ئهو بابهتانهی له کوردستان نێت دا بڵاودهکرێنهوه، بیروبۆچوونی خاوهنهکانیانه، کوردستان نێت لێی بهرپرسیار نییه.