په‌رله‌مان‌و "خوا ده‌یه‌وێت پشوو بدات"ی‌ قوبادی‌ جه‌لیزاده‌ .. موكری‌

مزگه‌وت په‌رستگایه‌و جێی‌ خودا په‌رستییه‌، ناكرێ‌ له‌یه‌ك كاتدا خه‌ڵكی‌ فێری‌ نوێژو خودا په‌رستی‌‌و مرۆڤ كوشتنی‌ تێدا بكرێت، (مه‌لایه‌ك) حه‌قی‌ كوشتنی‌ كه‌سانی‌ دی‌ بدات به‌خۆی‌‌و به‌كافرو مورته‌د ناوی‌ ببات ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ كه‌ مێشكی‌ مه‌لای‌ داخراو قبووڵی‌ موناجاتی‌ شاعیرانه‌ ناكات، دیاره‌ هه‌ر ناوی‌ ئه‌م شاعیرانه‌ی‌ هه‌ر نه‌بیستووه‌ كه‌ موناجاتیان –هه‌ریه‌كه‌و به‌شێوازی‌ خۆی‌- له‌گه‌ڵ‌ خودادا كردووه‌‌: حافزی شیرازی‌، سه‌عدی‌، خه‌یام، بابا تاهیری‌ هه‌مه‌دانی‌، دیلان، ئه‌بو عه‌لائی‌ مه‌عه‌ری‌‌و زۆریتر.

له‌ڕۆژی‌ 7/1/2011 مه‌لایه‌ك دیوانه‌كه‌ی‌ كاك قوبادی‌ جه‌لیزاده‌ (ستیانی‌ به‌فر پڕه‌ له‌ڕیشۆڵه‌)ی‌ گرتبووه‌ ده‌ست له‌مزگه‌وت‌و له‌خوتبه‌ی‌ رۆژی‌ هه‌ینیدا، جگه‌ له‌دوعاو ته‌هدیدو ته‌كفیر‌و خوێن حه‌ڵاڵكردنی‌ جه‌لیزاده‌، هانی‌ نوێژكه‌رانی‌ داوه‌ تۆڵه‌ی‌ خوا له‌شاعیر بكه‌نه‌وه‌.

پاشانیش په‌رله‌مانی‌ كوردستان به‌بڕیارێكی‌ ئه‌و دیوانه‌ شیعره‌ قه‌ده‌غه‌ ده‌كات‌و له‌بازاڕ كۆی‌ ده‌كه‌نه‌وه‌، به‌پاساوی‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌م دیوانه‌دا شیعرێكی‌ تێدایه‌ به‌ناوی‌ (خوا ده‌یه‌وێت پشوو بدات)، ئه‌وا لێره‌دا ده‌قی‌ شیعره‌كه‌ ده‌نووسمه‌وه‌ پاشان له‌گه‌ڵ‌ چه‌ند شیعرێكی‌ دیدا به‌راوردی‌ ده‌كه‌م:

 

خودا ده‌یه‌وێت پشوو بدات

خودا، له‌سه‌ر كه‌پرێك پاڵكه‌وتووه‌،

له‌ڕه‌شه‌ ره‌یحانه‌

خودا، به‌ته‌نیشت خۆیه‌وه‌

شمشێره‌كه‌ی‌ درێژكردووه‌

خودا ماندوو بووه‌

خودا پێغه‌مبه‌ره‌كانی‌ ئیزندا

خودا به‌فریشته‌كانی‌ گوت

بڕۆن شوو بكه‌ن

خودا باوێشك ده‌دات

خودا حه‌زده‌كات بخه‌وێت

خودا فریای‌ په‌ڕاندنی‌،

ئه‌و هه‌موو ده‌سته‌ ناكه‌وێت

ده‌ستێك به‌بینه‌قاقای‌ عیشقه‌وه‌

ده‌ستێك مناڵ‌ فڕێده‌داته‌ هه‌تیو خانه‌وه‌

ده‌ستێك به‌قژ په‌پووله‌راده‌كێشێ‌ بۆ (إغتصاب)

ده‌ستێك گه‌له‌گورگ به‌رده‌داته‌ مێگه‌لی‌ مه‌مك

ده‌ستێك حه‌رف حه‌رف سه‌ری‌ كتێب

ده‌نێ‌ له‌قوڕ

ده‌ستێك چاوی‌ نه‌خۆشخانه‌ به‌كوێری‌ ده‌ڕێژێت

ده‌ستێك ماچ ده‌داته‌ به‌ر قرمژنی‌ فیشه‌ك

ده‌ستێك زلله‌ده‌دات له‌سه‌مای‌ گوڵه‌گه‌نم

ده‌ستێك شاباڵی‌ هه‌نگوین ده‌شكێنێ‌

خودا، هه‌ناسه‌ سواره‌

خودا، ره‌نگی‌ په‌ڕیوه‌

خودا، ده‌سته‌كانی‌ ده‌له‌رزن

خودا، له‌نێوان كڵێساو مزگه‌وتدا، په‌یكه‌رێكه‌ له‌شه‌خته‌

خودا، له‌هه‌مبه‌ر گوڵێكی‌ هه‌ڵوه‌ریوه‌، ده‌سته‌و ئه‌ژنۆ

خودا، ناتوانێ‌ نه‌خشه‌ی‌ په‌پووله‌یه‌ك بكێشێت

خودا، ئاگرێكی‌ پێ‌ خامۆش ناكرێت،

كه‌ به‌رده‌بێته‌ به‌ژنی‌ مێرووله‌یه‌ك.

خودا، شه‌یتانی‌ پێ‌ چه‌ك ناكرێت

خودا، حه‌واو ئاده‌می‌ پێ‌ ناچێته‌وه‌ به‌هه‌شت

خودا، مه‌مكێكی‌ بچڕاوی‌ پێ‌ ناگه‌ڕێته‌وه‌.

سینگی‌ سمۆره‌یه‌ك

خودا، ژه‌هری‌ سه‌رباڵی‌ كۆترێكی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ی‌ بۆ نابێته‌ گه‌زۆ

خودا، ناتوانێ‌ هاوارێك، له‌بن دارو په‌ردووی‌

هاییتی‌، بێنێته‌ ده‌رێ‌

تسۆنامی‌، ئه‌وه‌نده‌ قژی‌ خودای‌ ئاڵۆسكاندووه‌

تازه‌ بۆی‌ شانه‌ ناكرێته‌وه‌،

خودا، ناتوانێ‌، چاوێكی‌ شوشه‌،

ببه‌خشێته‌وه‌ كوێره‌ كانییه‌ك.

خودا، قۆڵێكی‌ شكاوی‌ دارسێوێكی‌،

بۆ ناگیرێ‌ له‌گه‌چ

خودا، ددانێكی‌ كلۆری‌، رووبارێكی‌ پیری‌

پێ‌ پڕ ناكرێته‌وه‌.

خودا، بێتاقه‌ت بووه‌

خودا، شمشێره‌كه‌ی‌ شكاند

خودا، پێغه‌مبه‌ره‌كانی‌ ئیزندا

خودا، به‌فریشته‌كانی‌ گوت: بڕۆن شوو بكه‌ن

خودا، ده‌سته‌كانی‌ ده‌له‌رزن

خودا، ده‌یه‌وێ‌ پشوو بدات

خودا، پاڵكه‌وتووه‌

خودا، باوێشك ده‌دات

خودا، پخ، پخ، پخ

ئه‌مجۆره‌ موناجاته‌ هونه‌رییه‌... گازه‌نده‌كردنه‌ له‌به‌د ره‌فتاری‌ (هه‌نده‌ زۆره‌كه‌ی‌ ئینسان به‌رامبه‌ر به‌مه‌زڵومان‌و لێقه‌وماوان، كه‌ شیعره‌كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ به‌پیرۆز ده‌زانێت كه‌ كۆشش ده‌كه‌ن ئینسانی‌ مه‌زڵوم له‌ژێر كه‌ڵبه‌ی‌ زاڵمدا رزگاركات، ده‌سته‌كان بۆ ئه‌زیه‌تدانی‌ ئینسان هه‌ند زۆرن، كاك قوباد وه‌ك هه‌ندێ‌ مه‌لا داوا له‌خوا ناكات: كوێریان كات، لاڵیان كات، تووشی‌ كێشه‌و ده‌ردی‌ سه‌ریان كات، نه‌خۆش‌و ژنانیان بێوه‌ژن خات، به‌ڵكو به‌شێوه‌یه‌ك باسیده‌كات كه‌ ئه‌و هه‌موو ده‌سته‌ چ زوڵمێ‌ ده‌كه‌ن (ده‌ستێك به‌بینه‌قاقای‌ عیشقه‌وه‌

ده‌ستێك مناڵ‌ فڕێ‌ ده‌داته‌ هه‌تیوخانه‌)

كاك قوباد نه‌هاتووه‌ وه‌ك (هه‌ندێ‌ له‌مه‌لاكان) بڵێت به‌بڕین چێت ئه‌و ده‌سته‌ی‌ مناڵ‌ ده‌خاته‌ هه‌تیوخانه‌‌و چه‌ند جنێوێكی‌ بازاڕیش به‌و كه‌سانه‌ بدات كه‌ سه‌به‌بكاری‌ ئه‌م ره‌فتاره‌ نائینسانیانه‌ی‌ هه‌ندێ‌ ئینسانن.

(ده‌ستێك به‌قژ په‌پووله‌راده‌كێشێ‌ بۆ "إغتصاب")

لێره‌دا په‌پووله‌ له‌بری‌ كچۆله‌ به‌كارهێنراوه‌، به‌واتای‌ كچۆڵه‌ی‌ به‌ریئو له‌به‌رائه‌تی‌ په‌پووله‌، بوونه‌ته‌ قوربانی‌ ئه‌و ده‌ستانه‌ی‌: مه‌سئولن، پاره‌دارن، دوژمن به‌جوانی‌‌و ئینسانیه‌تن..

(ده‌ستێك گه‌له‌گورگ به‌رده‌داته‌ مێگه‌له ‌مه‌مك) ئه‌مجۆره‌ شیكردنه‌وه‌یه‌ی‌ من له‌ئه‌همیه‌تی‌ شیعره‌كه‌ كه‌مده‌كاته‌وه‌، له‌گه‌ڵ‌ ئه‌مه‌یش ناچارم بۆ ئه‌و جۆره‌ (مه‌لایانه‌) به‌مشێوه‌یه‌ شیبكه‌مه‌وه‌.

ده‌ستێك گه‌له‌گورگ، ئه‌م گه‌له‌گورگه‌ واتای‌ ئینسانی‌ ره‌فتار گورگه‌، كه‌ بكه‌وێته‌ نێو مێگه‌له‌مه‌ڕ، خواده‌زانێ‌ چه‌ندیان ده‌كوژێ‌... مێگه‌له‌مه‌مك، ده‌كاته‌ ئه‌و ژن‌و كچ‌و بێوه‌ژنه‌ به‌سته‌زمانانه‌ كه‌ به‌ هه‌ژاری‌‌و نابه‌رانبه‌ری‌‌و هه‌ڵپه‌ی‌ دڕندانه‌ی‌ (هه‌ندێ‌ پیاو) بوونه‌ته‌ قوربانی‌...

(ده‌ستێك حه‌رف حه‌رف سه‌ری‌ كتێب ده‌نێ‌ له‌قوڕ)

ئه‌مه‌ پێشبینییه‌ك بوو بۆ خودی‌ كتێبه‌كه‌ی‌ كاك قوباد... وا ئه‌مڕۆ ده‌ستێك له‌نێو په‌رله‌مان كتێبه‌كه‌ی‌ كاك قوبادی‌ زیندانیكردووه‌، به‌كورتی‌ له‌م شیعره‌دا، ئه‌وه‌نده‌ی‌ به‌دڕه‌فتاری‌ ئینسان به‌رامبه‌ر ئینسان خراوه‌ته‌ڕوو.. به‌ڵام پێده‌چێ‌ ئه‌و (مه‌لایه‌) له‌ناونیشانی‌ شیعره‌كه‌ قه‌ڵسه‌: لێره‌دا هه‌ندێ‌ ئایه‌تی‌ قورئان له‌مه‌ڕ ته‌ورات ده‌هێنمه‌وه‌ كه‌ چه‌ندین جار جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ ته‌ورات‌و ئینجیل كتێبی‌ ئاسمانین. پاشانیش باسی‌ ئه‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ ته‌ورات چۆن باسی‌ خوا ده‌كات.

* نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ (3)

ال عمران

•وَيُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ (50)

•وَمُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُم بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُم بِآيَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (50)

•يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِي إِبْرَاهِيمَ وَمَا أُنزِلَتِ التَّوْرَاةُ وَالإِنجِيلُ إِلاَّ مِن بَعْدِهِ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ (65)

•كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلاًّ لِّبَنِي إِسْرَائِيلَ إِلاَّ مَا حَرَّمَ إِسْرَائِيلُ عَلَى نَفْسِهِ مِن قَبْلِ أَن تُنَزَّلَ التَّوْرَاةُ قُلْ فَأْتُواْ بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ (93)

•إِنَّا أَنزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُواْ لِلَّذِينَ هَادُواْ وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُواْ مِن كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُواْ عَلَيْهِ شُهَدَاء فَلاَ تَخْشَوُاْ النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلاَ تَشْتَرُواْ بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلاً وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ (المائده 44)

•وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِم بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الإِنجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ (المائده 46)

•وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُواْ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِم مِّن رَّبِّهِمْ لأَكَلُواْ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم مِّنْهُمْ أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ سَاء مَا يَعْمَلُونَ (المائده 66)

•قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَسْتُمْ عَلَى شَيْءٍ حَتَّىَ تُقِيمُواْ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْكُم مِّن رَّبِّكُمْ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم مَّا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا فَلاَ تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ (المائده 68)

•إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلاً وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الأَكْمَهَ وَالأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ مُّبِينٌ (المائده 110)

•الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُواْ بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (الاعراف 157)

•إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُواْ بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُم بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (التوبة 111)

ئه‌م ئایه‌تانه‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنن كه‌ ته‌ورات له‌لایه‌ن باری‌ ته‌عالاوه‌ نێردراوه‌ بۆ (هارون‌و موسا) تابه‌نی ئیسراییل بهێننه‌ سه‌ر یه‌كتاپه‌رستی.

جا باسه‌یری ته‌وراتیش بكه‌ین‌و بزانین له‌(سفر التكوین)دا چی ده‌ڵێ:

الیوم السابع: وهكذا اكتملت السماوات بكل مافيها 2.ء في اليوم السابع اتم الله عمله الذي قام به فاستراح فيه من جميع ماعمله 3.ء بارك الله اليوم السابعء قدسة لانه استراح فيه من جميع اعمال الخلق.

 به‌كوردییه‌كه‌ی‌:

رۆژی‌ حه‌وته‌م: رۆژی‌ حه‌وانه‌وه‌

به‌مشێوه‌یه‌ ئاسمانه‌كان‌و زه‌وی‌‌و ئه‌وه‌ی‌ تێیاندایه‌ ته‌واوبوون.(2) له‌ڕۆژی‌ حه‌وته‌مدا خودا هه‌موو ئه‌و كارانه‌ی‌ ته‌واوكرد، كه‌ ده‌ستی‌ پێكردبوون‌و ئیسراحه‌تی‌ له‌هه‌موو ئه‌و كارانه‌ كرد، خودا رۆژی‌ حه‌وته‌می‌ موباره‌ك‌و پیرۆز كرد، چونكه‌ له‌و رۆژه‌دا پشوویدا له‌هه‌موو كاره‌كانی‌ خه‌ڵقكردن!

ئه‌گه‌ر له‌به‌ر ناونیشانی‌ شیعره‌كه‌ وا قه‌ڵسن، فه‌رموون ئه‌مه‌ ناونیشان نییه‌، به‌ڵكو ئه‌مه‌ (سێ‌ ئیصحاحی‌ ته‌وراته‌و له‌(سفر التكوین)دا هاتووه‌، (سفر) به‌مانای‌ كتێب دێت نه‌ك به‌مانای‌ (سه‌فه‌ر).

ئه‌گه‌ریش ده‌ڵێن ئه‌و ته‌وراته‌ی‌ خودا له‌قورئاندا باسیده‌كات ئه‌م ته‌وراته‌ نییه‌، ئه‌م ته‌وراته‌ی‌ به‌رده‌ست پێكهاتووه‌ له‌(39) سفر (كتێب)، له‌(سفر التكوین)ه‌وه‌ تا (سفر ملاخی) هه‌روه‌ها گه‌لێ جاریش ده‌بیستین كه‌ (ئینجیل)یش ده‌ستكاری‌ كراوه‌، ئینجیله‌كانی‌ ئه‌مڕۆش پێكهاتووه‌ له‌(27) سفر. له‌ئینجیلی‌ (مه‌تتا) ده‌ستپێده‌كات تا (الرؤيا).

تكا له‌زانایانی‌ ئایینی‌ ده‌كه‌م، ئه‌گه‌ر ئه‌م دوو كتێبه‌ ده‌ستكاری‌ كراون ده‌ستنیشانی‌ ئه‌و شوێنانه‌ بكه‌ن‌و پێشتر چیبوون‌و ئێستایش چین، به‌م كاره‌یان خزمه‌تێكی‌ زۆری‌ رۆشنبیری‌ ئایینی‌ ده‌كه‌ن.

ئه‌گه‌ر كتێبه‌كه‌ی‌ كاك قوباد له‌سه‌ر پشوودانی‌ خودا زیندانی‌ كراوه‌، ئه‌وا با زانایانی‌ ئایینی‌ به‌راوردێك بكه‌ن، پاشانیش قسه‌ی‌ خۆیان بكه‌ن، نه‌ك ته‌نها له‌سه‌ر (ته‌ورات)، به‌ڵكو له‌سه‌ر ئه‌م كتێبانه‌ش:

لێره‌دا چه‌ند نموونه‌یه‌كی‌ عه‌ره‌بی‌ ده‌هێنمه‌وه‌ بۆ ئه‌و لیژنه‌یه‌ی‌ كه‌ له‌په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا (كتێبان مه‌نع) ده‌كات، سه‌یركه‌ن‌و بزانن ئه‌م كتێبه‌ ئایینیانه‌ چ به‌كورد ده‌ڵێن وه‌ك نه‌ته‌وه‌، وه‌ك ئیسلام‌و وه‌ك ئینسان، چه‌ندینجار جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ كورد ئینسان نییه‌، نه‌وه‌ی‌ شه‌یتان‌و جنۆكه‌ن‌و ئیسلام نین‌و حه‌رامه‌ له‌گه‌ڵ‌ كورددا مامه‌ڵه‌ی‌ كڕین‌و فرۆشتن، ته‌نانه‌ت نابێ‌ ژنه‌ كورد بخوازن، ئه‌گه‌ر ئه‌ركی‌ په‌رله‌مان (مه‌نعی‌ كتێبان) بێ‌، ئه‌وا په‌رله‌مانتاران ده‌خه‌مه‌ به‌ر ویژدانی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌‌و ویژدانی‌ ئینسانی‌‌و ویژدانی‌ ئایینییه‌وه‌ تا دوو قسه‌ی‌ حه‌ق بكه‌ن، داوای‌ بوێریتان لێده‌كه‌م.

ناوی‌ هه‌ندێ‌ كتێب‌و نووسه‌ره‌كانیان ده‌نووسم، پێنج نموونه‌ی‌ نووسینه‌كانیان به‌ (عه‌ره‌بی‌) ده‌خه‌مه‌ڕوو، ته‌رجومه‌یان ناكه‌م‌و نامه‌وێت خه‌ڵكه‌ عه‌وامه‌كه‌ هانبده‌م‌و ئه‌ركی‌ ته‌رجه‌مه‌كردنی‌ ئه‌م نموونانه‌ بۆ ئه‌ندامانی‌ لیژنه‌ی‌ (مه‌نعی‌ كتێبان) جێدێڵم، بۆ ئه‌وه‌ی‌ ته‌نها بۆ په‌رله‌مانتارانی‌ ته‌رجه‌مه‌ بكه‌ن.

ئه‌مانه‌ش ناوی‌ كتێب‌و نوسه‌ره‌كانیانه‌:

1.مروج الذهب ومعادن الجوهر- المسعودي، تحقيق: محمد محي الدين عبدالحميد- دار الفكر- الطبعة الخامسة 1973 ج2 ل 122-123.

2.الراغب الأصفهاني- محاضرات الأدباء ل 160

3.منتهى المطلب- الحلي ج2 ل 1003

4.تذكرة الفقهاء- الحلي ج1 ل586

5.جواهر الكلام- الشيخ الجواهري ج22 ل 457

6.علل الشرائع- الشيخ الصدوق ج2 ل527

7.المهذب البارع- ابن فهد الحلي 3/183

8.مجمع الفائدة- المحقق الأردبيلي ج8 ل129

9.وسائل الشيعة (آل البيت) الحر العاملي ج2 ل84

10.وسائل الشيعة (الأسلامية) الحر العاملي ج21 ل 307

11.النهاية- الشيخ الطوسي ل 373

12.كفاية الأحكام- المحقق السبنرواري ل84

13.الحدائق الناضرة- المحقق البحراني ج81 ل40ء ج42 ل 111

14.جامع المدارك- السيد الخوانساري ج3 ل137

15.تهذيب الأحكام- الشيخ الطوسي ج7 ل11

16.جامع الرواة- محمد علي الأردبيلي ج1 ل175

17.الكافي ج5 ل 158رياض المسائل للسيد علي الطباطبائي ج ل 520

18.بحار الأنوار- العلامة المجلسي ج1 ل83

19.تفسير نور الثقلين- الشيخ الحويزي ج1 ل601

20.تهذيب الأحكام- الشيخ الطوسي

ئه‌مه‌ش نموونه‌كانه‌

المسعودي في مروج الذهب

فاما اجناس الاكرادو انواعهم فقد تنازع الناس في بدئهم: فمنهم من راى انهم من ربيعه ابن نزار بن معد بن عدنان، من بكر بن وائل. انفرد في قديم الزمان، وانضافوا الي الجبال و الادويه لاحوال دعتهم الي ذلك، وجاوروا من هناك من الامم، الساكنة المدن و العمائر، من الاعاجم والفرس" فحالوا عن لسانهم، وصارت لغتهم اعجميه.و لكل نوع من الاكراد، لهم لغة بالكردية.و من الناس من راى انهم من مضر ابن نزار وانهم من ولد كرد بن مرد بن صعصعة بن هوزان وانهم انفردوا في قديم الزمان لوقائع كانت بينهم و بين غسان.

و منهم من راى انهم من ربيعه و مضر وقد اعتصموا بالجبال طلبا للمياء والمراعي فحالوا عن اللغه العربيه لمن جاورهم من الامم.

و من الناس من لحقهم باماء سليمان بن داود عليه الاسلام حين سلب ملكه وقع علي امائة المنافقات الشيطان المعروف بالجسدء عصم الله منه المؤمنات ان يقع علين فعلق منه المنافقات فلما رد الله علي سليمان ملكه وضع تلك الاماء الحوامل من الشيطان قالِ: اكردوهن الى الجبال والاوديه فربتهم بامهاتهم وتناكحوا وتناسلوا فذلك بدء نسب الاكراد

المسعودي في (مروج الذهب ج 2 ص 122-123

المسعودي: مروج الذهب ومعادن الجوهر، تحقيق محمد محيي الدين عبدالحميد، دارالفكر، الطبعه الخامسه.

الرغب الاصفهاني

ذكر ان عمر بن الخطاب رضي الله عنه روى عن النبي صلي الله عليه و سلم انه قال: الاكراد جيل الجن كشف عنهم الغطاء وانما سموا الاكراد لان سليمان عليه السلام لما غزا الهند، سبي منهم ثمانين جاريه واسكنهم جزيرة، فخرجت الجن من البحر فواقعوهن، فحمل منهم اربعون جاريه فاخبر سليمان بذلك فامر بان يخرجن من الجزيره الي ارض فارسن فولدن اربعين غلاما فلما كثروا اخذوا في الفساد وقطع الطرق، فشكوا ذلك الى سليمان فقال: اكردوهم الى جبال فسموا بذلك اكرادا.

11

 الحلي

واتبعه الحلي علي نفس المنوال وحرم البيع و الشراءو الزواج منهم: "ولا ينبغي ان يخالط احدا من الاكراد، ويتجنب مبايعتهم، ومشاراتهم، ومناكحتهم.

وابن ادريس كذلك فيقول "وذلك راجع الى كراهيه معامله من لا بصيره له، فيما يشتريه ولا فيما يبيعه، لان الغالب علي هذا الجيل والقبيل، قله البصيرة، لتركهم مخالطه الناس واصحاب البصائر" (السرائر –ابن ادريس الحلي ج 2 ص 233).

ويكرر الحلي الفتوي: "ويكره مخالطه الاكراد بيع وشراء ونكاح" (الجامع للشرايع ص 245).

وقال الحلي "مسالةيكرة لةمعامله الاكرادء مخالطتهم و يتجنب مبايعتهمء مشاركتهم و مناكحتهم لما رواه الشيخ عن ابي الربيع الشامي قال سالت ابا عبدالله عليه الاسلام قلت ان عندنا قوما من الاكرادو انهم لا يزالون يجتنبون مخالطتهم ومبايعتهم فقال عليهاالسلام يا ابا ربيع لا تخالطوا فان الاكراد حي من احياء الجن كشف الله عنهم الغطاء فلا تخالطوهم وكذلك يكره معامله اهل الذمه" (منتهي المطلب الحلي ج 2 ص 1003 تذكره الفقاء للحلي ج 1 ص 586 جواهر الكلام- الشيخ الجواهري ج 22 ص 457 علل الشرايع- الشيخ الصدوق ج 2 ص 527:

وينقل لنا روايه عن جعفر بن محمد الملقب بالصادق "لا تنحكوا من الاكراد احدا فانهن حبس من الجن كشف عنهم العظاء" (تذكره الفقهاء العلامة الحلي ج 2 ص 569).

وعن ابي الربيع الشامي قال: قال لي ابو عبدالله عليه الاسلام: لا تشتر من السودان احدا فان كان لا بد فمن النوبه فانهم من الذين قال الله تعالي (ومن الذين قالوا انا نصاري اخذنا ميثاقهم فنسوا حظا مما ذكروا به) انهم يتذكرون ذلك لحظ، وسيخرج مع القائم منا عصابه منهم ولا تنحكوا من الاكراد احدا فانهن جيش من الجن كشف عنهم الغطاء" (المهذب البارع لابن فهد الحلي 182.3 مسالك الافهام الشهيد الثاني ج 3 ص 186 وانظر المهذب البارع لابن فهد الحلي ج 3 ص 182 تج فيه بابا بعنوان ( باب من كره مناكحه من الاكراد والسودان وغيرهم ج 5 /352 مجمع الفائدة- المحقق الاردبيلي ج 8 ص 129 وسائل الشيعه (ال بيت) الحر العاملي ج 2 ص 84 وسائل الشيعه (الاسلاميه) – الحر العاملي ج 21 ص 307.

12

الطوسي

ان تلك الروايات معتبره بدليل ان الطوسي عالم الشيعه علق عليها واستخرج منها احكاما .. يقول الطوسي "وينبغي ان يتنجنب مخالطه السفله من الناس والادنين منهم ولا يعامل الا من نشاء خير، ويجتنب معامله ذوي العاهات و المحارفين ولا ينبغي ان يخالط احدا من الاكرادو يتجنب مبايعتهم مشاراتهم ومناكحتهم (النهاية الشيخ الطوسي ص 373).

ان الطوسي مافتي يكرر الامر ويوكد عليه و علي عواقبه "وينبغي ان يتجنب مخالفه السلفه من الناس والادنين منهم ولا يعامل الا من نشا في الخير ويكره معامله ذوي العاهات والمحارفين ويكره معامله الاكراد ومخالطتهم ومناكحتهم (كفاية الاحكام – المحقق السبزواري ص 84 الحدائق الناضرة – المحقق البحراني ج 81 ص 40:ء ج 42 ص 111 جامع المدارك – السيد الخوانساري ج 3 ص 137 – تهذيب الاحكام – الشيخ الطوسي ج 7 ص 11 وسائل الشيعة (ال بيت) الحر العاملي ج 71 ص 416).

جامع الرواه محمد علي الاردبيلي ج 1 ص 175/ ص 102 باب اختيار – الازواج و في باب من كره مناكحتة من الاكراد.

الكليني في الكافي

وفي كتاب الكافي يعتبر من كتب الشيعه و هو معتبر لديهم

يعتبر الكافي الاكراد نوعا من الجن و انهوا ليسوا بشرا

وقد روي الكليني في الكافي عن ابي الربيع الشامي قال: سالت ابا عبدالله عليه السلام فقلت: ان عندنا قوما من الاكرادو انهم لا يزالون يجيئون بالبيع، فنخالطهم ونبايعهم؟ قال: يا ابا الربيع لا تخالطوهم فان الاكراد حي من احيا الجن كشف الله تعالي عنهم الغطا فلا تخالطوهم" (الكافي 158/5 رياض المسائل للسيد علي الطباطبايي ج 1 ص 520 جواهر الكلام- الشيخ الجواهري ج 3 ص 116، من لا يحضره الفقيه – الشيخ الصدوق ج 3 ص 164 تهذيب الاحكام الشيخ الطوسي 405/7 بحار الانوار = العلامه المجلسي ج 001 ص 83- تفسير نورالثقلين – الشيخ الحويزي ج 1 ص 601).

و في روايه " ولا تنكحوا من الاكراد احدا فانهم جنس من الجن كشف عنهم الغطاء" (الكافي للكليني 352/5).

پێشتریش هه‌ندێ‌ مامۆستای‌ ئایینی‌ پرته‌و بۆڵه‌و ته‌نانه‌ت له‌لای‌ به‌ڕێز مام جه‌لال گازنده‌یان كردبوو، له‌سه‌رئه‌وه‌ی‌ كاك شێركۆ بێكه‌س له‌شیعرێكدا باسی‌ (قۆنده‌ره‌كانی‌ خوا)ی‌ كردبوو.. هه‌ردوو ده‌زگای‌ ئاراس‌و سه‌رده‌م، زیاترین خزمه‌تیان به‌ كتێبخانه‌ی‌ كوردی‌ كردووه‌و هه‌ر ده‌زگایه‌و سه‌دان كتێبی‌ چاپكردووه‌. به‌رپرسی‌ ده‌زگای‌ سه‌رده‌م (كاك شێركۆ بێكه‌س) به‌ ته‌جره‌به‌ی‌ زیاتر له‌50 ساڵ نوسین‌و خوێندنه‌وه‌ له‌زمانی‌ كاراكته‌رێكه‌وه‌ ئه‌و شیعره‌ی‌ وتووه‌، شیعره‌كه‌ عیرفانییه‌و ده‌چێته‌ خانه‌ی‌ (ئیمان پته‌ویی‌) به‌ خوا. هه‌روه‌ها به‌رپرسی‌ ده‌زگای‌ ئاراس کاک به‌دران حه‌بیب، ته‌جره‌به‌یه‌كی‌ دورو درێژی‌ له‌گه‌ڵ حه‌رف‌و كه‌لیمه‌دا هه‌یه‌، كه‌سێكه‌ عه‌قڵێكی‌ زانستی‌ هه‌یه‌ (ئه‌ندازیاره‌) كه‌ دیوانه‌كه‌ی‌ كاك قوبادی‌ چاپ كردووه‌، دڵنیابووه‌ له‌وه‌ی‌ شیعری‌ "خوا ده‌یه‌وێت پشووبدات"، (موناجاته‌)، كه‌چی‌ به‌داخه‌وه‌ ئه‌م دوو زاته‌ له‌بری‌ ئه‌وه‌ی‌ سوپاس بكرێن، كه‌وتوونه‌ته‌ به‌ر تانه‌و ته‌شه‌ری‌ هه‌ندێ‌ (مه‌لا).

مه‌ولانا جه‌لاله‌دینی‌ رومی‌ كه‌ ناوه‌كه‌ی‌ (محه‌مه‌د بن محه‌مه‌د بن حسێن به‌هادین به‌ڵخی‌)یه‌، ساڵی‌ 1207-1273، زۆربه‌ی‌ ته‌مه‌نی‌ له‌ناو سه‌لجوقیه‌كانی‌ توركیادا گوزه‌راندووه‌) له‌شیعرێكدا به‌ناوی‌ (موساو شبان) باسی‌ قۆنه‌ره‌كانی‌ خوا ده‌كات، له‌شیعره‌كه‌دا شوانێ‌ له‌نوێژدا به‌مشێوه‌یه‌ موناجاتی‌ خوا ده‌كات:

 خودایه‌ له‌كوێیت؟

سه‌رت بدۆزمه‌وه‌، له‌ڕشك‌و ئه‌سپێ‌ پاكیكه‌مه‌وه‌.. له‌كوێیت تا بتشێلم.. قه‌یتانی‌ قۆنه‌ره‌كانت توند كه‌مه‌وه‌! حه‌زره‌تی‌ موسا، گوێی‌ له‌م نوێژه‌ ده‌بێت، به‌شوانه‌كه‌ ده‌ڵێت: كفرت كرد.. چۆن ئاوها نوێژو باسی‌ خوا ده‌كرێت... شوانه‌كه‌ له‌ترسی‌ قسه‌كانی‌ حه‌زره‌تی‌ موسا ده‌داته‌ بیابان‌و سه‌ری‌ خۆی‌ هه‌ڵده‌گرێ‌‌و چیدی‌ نوێژ ناكات... خودا وه‌حی‌ بۆ حه‌زره‌تی‌ موسا ده‌نێرێ‌‌و گازنده‌ی‌ لێده‌كات‌و پێی‌ ده‌ڵێت: ئێمه‌ وه‌ك ئه‌داتی‌ (جه‌مع) ئێوه‌مان به‌پێغه‌مبه‌ری‌ ناردووه‌، نه‌ك وه‌ك ئه‌داتی‌ (ته‌فریق).

یانی‌ ئێمه‌ ئێوه‌مان بۆ ئه‌وه‌ ناردووه‌ خه‌ڵكمان له‌ده‌وردا كۆبكه‌نه‌وه‌، نه‌ك خه‌ڵكمان لێجیا بكه‌نه‌وه‌‌و له‌ئێمه‌یانی‌ بڕه‌نجێنن.

ره‌نگه‌ هه‌ندێ‌ مامۆستای‌ ئایینی‌ بڵێن: ئه‌و قسانه‌ شوانێكی‌ نه‌خوێنده‌وار كردوویه‌تی‌، مه‌ولاناش شوانه‌كه‌ی‌ وه‌ك كاراكته‌ر به‌كارهێناوه‌... كاك شێركۆ وه‌ك شێركۆ بێكه‌س ئه‌م قسه‌یه‌ی‌ نه‌كردووه‌، به‌ڵكو منداڵه ‌كوردێكی‌ بۆیاخچی‌ ئه‌و قسه‌یه‌ی‌ كردووه‌‌و كاك شێركۆش وه‌ك كاره‌كته‌ر به‌كاریهێناوه‌...

سه‌رله‌به‌ری‌ ئێران‌و توركیاو زۆربه‌ی‌ وڵاتانی‌ ئیسلامی‌، به‌هه‌موو نه‌ته‌وه‌كانیان، به‌هه‌موو توێژو چینه‌كانیان، شانازی‌ به‌مه‌ولاناوه‌ ده‌كه‌ن، كه‌چی‌ له‌كوردستان هه‌ندێ‌ مامۆستای‌ ئایینی‌ نه‌ك شانازی‌ به‌كاك شێركۆوه‌ ناكه‌ن، به‌ڵكو بۆیان بكرابا ده‌مكوتیان ده‌كرد، خۆ ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتداریشبان، ئه‌وا نه‌ك ته‌نها كاك شێركۆ بێكه‌س، به‌ڵكو هه‌موو جوانییه‌ك‌و هه‌موو خۆشه‌ویستی‌‌و داهێنانێكیان زینده‌به‌چاڵ‌ ده‌كرد.

ئایین ته‌نها بۆ مامۆستایانی‌ ئایینی‌ نییه‌، خودا هی‌ هه‌موو یه‌كتاپه‌رستێكه‌، خودا هه‌موو خه‌ڵقه‌نده‌كانی‌ خۆی‌ خۆشده‌وێت، خودای‌ مه‌زن، پێغه‌مبه‌رانی‌ بۆ ئه‌وه‌ ناردووه‌ مه‌زڵومان سه‌رخه‌ن، نه‌ك خودا سه‌رخه‌ن، خودا هه‌میشه‌ سه‌ركه‌وتووه‌، پێویستی‌ به‌وه‌ نییه‌ (خه‌ڵقه‌نده‌كانی‌ سه‌ریخه‌ن)، پێغه‌مبه‌ر (د.خ) بۆ ئه‌وه‌ نه‌نێردرا خوا سه‌رخات، به‌ڵكو بۆ ئه‌وه‌ نێردرا (بیلالی‌ حه‌به‌شی‌‌و بیلاله‌كان) سه‌رخات به‌سه‌ر (عوزه‌ولات‌و هوبه‌ل‌و مه‌نات‌و بته‌كانی‌ دی‌).

گومانكردن له‌ده‌سه‌ڵاتی‌ خوا (مانای‌ كوفر) نییه‌، ئه‌و مامۆستایه‌ی‌ له‌ته‌له‌فزیۆندا وتوویه‌تی‌ خاوه‌نی‌ شیعری‌ "خوا ده‌یه‌وێت پشووبدات" كافره‌، هه‌ر ئه‌و مامۆستایه‌ ده‌گه‌ڕێنمه‌وه‌ بۆ حه‌زره‌تی‌ ئیبراهیم، كه‌ چ شتێ‌ وایلێكرد بڵێت (ليطمئن قلبى‌) هه‌ر حه‌زره‌تی‌ ئیبراهیم گومانی‌ نه‌كردووه‌، به‌ڵكو حه‌زره‌تی‌ عیسا (ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌ پێی‌ ئینجیله‌كان، نه‌ك به‌ پێی‌ قورئان) كه‌ له‌خاچی‌ ده‌ده‌ن له‌سه‌ره‌مه‌رگدا ده‌ڵێ‌: ایلي ایلي لم تركتنی‌. واته‌ خودایه‌ خودایه‌ بۆ جێتهێشتم. هه‌موو ئه‌م شاعیرانه‌ (حافز، مه‌ولانا، جه‌لیزاده‌، شێركۆ بێكه‌س، بابا تاهیری‌ هه‌مه‌دانی‌) له‌حاڵه‌تی‌ (وه‌جد)و (ئیمان)و (گومان) ی‌ ئه‌م دوو حه‌زره‌ته‌ ژیاون.

كاك قوباد نه‌ك جنێوی‌ به‌خودای‌ مه‌زن نه‌داوه‌، به‌ڵكو ئیمانی‌ به‌خودای‌ مه‌زن هێنده‌ پته‌وه‌، دیوانێكی‌ به‌ناوی‌ (هه‌میشه‌ مه‌ست، هه‌میشه‌ روو له‌خودا) خودا تێكه‌ڵی‌ یه‌ك به‌یه‌كی‌ شانه‌كانی‌ جه‌سته‌ی‌ جه‌لیزاده‌ بووه‌، هه‌میشه‌ مه‌ستی‌ خۆشه‌ویستی‌ خودایه‌... له‌دیوانی‌ شه‌هید به‌ته‌نها پیاسه‌ ده‌كات‌و له‌قه‌سیده‌ی‌ (فیشه‌كی‌ ره‌حمه‌ت)دا، كاك قوباد له‌قفڵی‌ قه‌سیده‌كه‌یدا ده‌ڵێت: خودایه‌ هیدایه‌تم بده‌.. كه‌چی‌ ئه‌و (مه‌لایه‌!) ده‌ڵێ‌ خودایه‌ جه‌رگی‌ قوباد تووشی‌ سه‌ره‌تان بكه‌یت.

(حافز- خواجه‌ شمس الدین محمد حافز شیرازی‌) خه‌یام (غياث الدين ابو الفتوح عمر ابراهم الخيام)‌و سه‌عدی‌ (مشرف الدین مصلح عبدالله شیرازی) ئه‌م زاتانه‌ چۆن باسی‌ خودایان كردووه‌، به‌ چ جۆر موناجاتێ‌ خۆشیان ویستووه‌، خودا ره‌حمی‌ پێكردوون خه‌ڵكی‌ وڵاتی‌ ئێمه‌ نه‌بوون، گۆڕه‌كانیان (كۆلكه‌ مه‌لا) هه‌ڵیده‌ته‌كاندن.

فه‌رموون سه‌یری‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران بكه‌ن، به‌ چ حورمه‌تێكه‌وه‌ سه‌یری‌ ئه‌م سامانه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ی‌ (ئێران) ده‌كه‌ن، خۆ ئه‌گه‌ر (حافز) له‌هه‌ولێری‌ پایته‌ختدا گوتبای‌ (گر نظر پاك كنيد مسجدو ميخانه يكيست) واته‌ گه‌ر به‌ری‌ دیدت پاككه‌یته‌وه‌ مزگه‌وت‌و مه‌یخانه‌ یه‌ك شتن، نازانم ئه‌و مه‌لایه‌ی‌ ته‌كفیری‌ جه‌لیزاده‌ ده‌كات‌و خوێنی‌ حه‌ڵاڵ‌ ده‌كات چ فه‌توایه‌كی‌ ده‌رحه‌قی‌ (حافز) ده‌رده‌كرد؟

یه‌ك مه‌لایه‌كی‌ ئێران به‌شیعه‌و سوننه‌وه‌، یه‌ك ده‌سه‌ڵاتی‌ ئێران به‌قاجاری‌‌و په‌هله‌وی‌‌و كۆماری‌ ئیسلامییه‌وه‌، ته‌كفیری‌ (حافز)یان نه‌كردووه‌، به‌ڵكو ده‌سه‌ڵات‌و نوێنه‌رانی‌ ئاین شانازی‌ به‌وه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ (حافز) ته‌رجه‌مه‌كراوه‌ته‌ سه‌ر (128) زمانی‌ دنیا... شانازی‌ به‌وه‌وه‌ ده‌كه‌ن چه‌ند پارچه‌ شیعری‌ (حافز)یان له‌به‌ره‌.

 خۆ ئه‌گه‌ر بێینه‌ سه‌ر مه‌حوی‌ مه‌زن كه‌ فه‌رموویه‌تی‌:

شوكر هۆشیاره‌ مه‌حوی‌ تێده‌گات دنیا خه‌راباته‌

كه‌ به‌دمه‌ستی‌ بكا ئه‌هلی‌ خراپه‌ی‌ بۆچی‌ لێده‌گرن

خه‌رابات به‌مانای‌ مه‌یخانه‌، مه‌حوی‌ ده‌ڵێت: دنیا، جیای‌ نه‌كردۆته‌وه‌ چ شوێنێكی‌ دنیا، واته‌ هه‌مووی‌: واته‌ هه‌موو شوێنێكی‌ ئه‌م دنیایه‌ مه‌یخانه‌یه‌، خه‌ڵكه‌كانیشی‌ كه‌ به‌دمه‌ستن... ناشبێت خراپه‌یان لێبگیرێت.

ئه‌گه‌ر ئه‌م شیعره‌ مه‌زنه‌ به‌پێی‌ عه‌قڵی‌ (مه‌لا فه‌تواچییه‌كان) لێكده‌ینه‌وه‌، ئاوها ده‌كه‌وێته‌وه‌: هه‌ر له‌سلێمانیدا زیاتر له‌چوارسه‌د مزگه‌وت هه‌یه‌، خۆشبه‌ختانه‌ كه‌م گوندی‌ كوردستان هه‌یه‌ مزگه‌وتی‌ تێدا نه‌بێت‌و خزمه‌تی‌ پێشمه‌رگه‌ی‌ نه‌كردبێت، جگه‌ له‌سلێمانی‌‌و كوردستان وڵاته‌ ئیسلامییه‌كان‌و كه‌نیسه‌كانی‌ مه‌سیحییه‌كان‌و په‌رستگای‌ زه‌رده‌شتی‌‌و بودی‌‌و هیندۆسی‌‌و كه‌نیشتی‌ جوله‌كه‌. خۆ له‌سعودیه‌ كه‌عبه‌ی‌ تێدایه‌، مه‌ككه‌و مه‌دینه‌و ئه‌شكه‌وتی‌ حه‌را‌و چیای‌ عه‌ره‌فات‌و بیری‌ زه‌م زه‌م، ته‌نانه‌ت خودا ده‌فه‌رموێت له‌سه‌ر ئه‌م زه‌وییه‌دا شوێنی‌ موقه‌ده‌س هه‌یه‌: "اخلع نعليك انك في الوادي المقدس طوى‌" ئایا ئه‌م هه‌موو شوێنه‌ موقه‌ده‌سانه‌ مه‌یخانه‌ن (ئه‌ڵبه‌ته‌ مه‌حویش قه‌د ئه‌مه‌ی‌ مه‌به‌ست نه‌بووه‌) ئه‌و ده‌مه‌ مه‌حوی‌ ئه‌م شیعره‌ی‌ فه‌رمووه‌ له‌ناو به‌شه‌ریه‌تدا هه‌زاران هه‌زار مه‌لا قه‌س، ئاخون، مالوم، كاهین، موبید، جگه‌ له‌هه‌زاران هه‌زار سۆفی‌ هه‌موو ئایینه‌كان هه‌بوون، جگه‌ له‌مانه‌ش به‌ملیۆنه‌ها یه‌كتاپه‌رستی‌ هه‌موو ئایینه‌كان هه‌بوون‌و هه‌ن‌و ده‌مێننه‌وه‌. ئایا ئه‌مانه‌ هه‌مووی‌ به‌دمه‌ست بوون‌و خراپه‌كار؟!

حاشا ئه‌گه‌ر مه‌حوی‌ ئه‌مه‌ی‌ مه‌به‌ست بووبێت.. دیاره‌ مه‌حوی‌ به‌چ مه‌زنی‌ رۆحه‌وه‌ موناجاتی‌ خوای‌ مه‌زن ده‌كات.

خۆ ئه‌گه‌ر عومه‌ری‌ خه‌یام (غياث الدين أبو فتح عمر ابراهيم الخيام) له‌سه‌ده‌ی‌ بیست‌و یه‌كه‌مدا له‌هه‌ولێری‌ پایته‌خت‌و له‌نێو میلله‌تی‌ ئه‌نفالدیده‌ ژیابا: دڵنیام داوای‌ ده‌كرد هه‌موو خوتبه‌ی‌ جومعه‌یه‌ك ئه‌نفالكراوان بهێننه‌وه‌ یادی‌ نه‌ته‌وه‌، داوا له‌ده‌سه‌ڵات بكه‌ن: حكومه‌ت، حیزبه‌كان... هه‌موو ئیمانداران ته‌نانه‌ت قوتابی‌ قۆناغی‌ سه‌ره‌تایی‌ به‌شداری‌ بكه‌ن له‌كردنه‌وه‌ی‌ (سندوقی‌ ئه‌نفال له‌یه‌كێك له‌بانكه‌كانی‌ هه‌رێم) تا هه‌ركه‌سه‌و له‌ده‌ستهاته‌كه‌ی‌، له‌مه‌عاش‌و رۆژانه‌كه‌ی‌ (بایی‌ ویژدانی‌ خۆی‌) پاره‌ بخاته‌ ئه‌و سندوقه‌وه‌ تا خودای‌ ئاسمان به‌زه‌یی‌ به‌و كه‌سانه‌ بێته‌وه‌ كه‌ ره‌حم به‌كه‌سانی‌ سه‌رزه‌وی‌ ده‌كه‌ن.

ئه‌مه‌ وه‌كو گریمانه‌یه‌ك: خه‌یام له‌م سه‌ده‌یه‌داو له‌هه‌ولێری‌ پایته‌ختدا ئه‌م ره‌فتاره‌ی‌ نواندبا، نازانم ئه‌و مه‌لایه‌ی‌ فه‌توای‌ حه‌ڵاڵكردنی‌ خوێنی‌ جه‌لیزاده‌ی‌ ده‌ركردووه‌ چ هه‌ڵوێستێكی‌ به‌رامبه‌ر ده‌بوو؟!

گوتم نازانم، به‌ڵام دڵنیام خه‌یام ئه‌م شیعره‌ی‌ به‌كوردی‌ گوتبا:

ناكرده‌ گناه‌ در جهان كيست بگو

تا

من بدكنم تو بدد مكافات دهى

پس فرق ميان من و تو چيست بگو..

بۆ سۆنگه‌ی‌ نووسینی‌ ئه‌م شیعره‌ له‌لایه‌ن خه‌یامه‌وه‌، ئه‌وا كارئاسانی‌ بۆ خوێنه‌ری‌ كورد ده‌كه‌م تا چاكتر له‌ناوه‌ڕۆكی‌ شیعره‌كه‌ بگات.

ده‌ڵێن خه‌یام له‌سه‌ر گردێكدا شه‌راب ده‌خواته‌وه‌، ره‌شه‌بایه‌ك هه‌ڵده‌كات‌و جامه‌ شه‌رابه‌كه‌ی‌ ده‌ڕژێنێت... خه‌یامیش به‌چوارینه‌یه‌ك گازنده‌ له‌خودا ده‌كات:

أبريق مي مرا شكستى ربی

تا

من ميزنم مگر تو مه‌ستى ربی..

واته‌ ئیبریقی‌ شه‌رابی‌ منت رژان‌و ئه‌م شه‌رابه‌ سووره‌ی‌ تێكه‌ڵ‌ به‌خاك كرد، تا.. دێته‌ سه‌ر دوادێڕ ده‌ڵێت: من خه‌ریكی‌ خواردنه‌وه‌م كه‌چی‌ تۆ مه‌ستی‌ خودای‌ من.

ده‌ڵێن رووی‌ ره‌ش ده‌بێت‌و ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر هه‌مان گردو روو له‌خودا ده‌كات‌و ده‌ڵێت: ئه‌وه‌ی‌ گوناهی‌ نه‌كردووه‌ له‌جیهاندا چۆن ژیاوه‌، خودایه‌ بڵێ‌، تا... خودایه‌ من خراپه‌كاری‌ ده‌كه‌م‌و تۆش به‌خراپه‌ پاداشتم ده‌ده‌یته‌وه‌، ئیدی‌ جیاوازی‌ من‌و تۆ چییه‌ خودایه‌...

ئه‌وا (مه‌لای‌) فه‌تواچی‌ هه‌ولێر به‌فه‌توایه‌ك، خه‌یامی‌ ده‌گرت داوای‌ له‌مسوڵمانان ده‌كرد بیكوژن، (مسوڵمانانی‌ ده‌كرده‌ قاتل)، پاشان وه‌ك كافر، وه‌ك مورته‌د، وه‌ك شه‌یتان بۆ عیبره‌ت وه‌رگرتن هه‌ڵیده‌واسی‌، ئالێره‌دا ئه‌م پرسیاره‌ له‌مامۆستاكه‌ی‌ هه‌ولێر ده‌كه‌م: ئایا ئێوه‌ له‌هه‌موو ئه‌و مامۆستاو زاناو ئایه‌توڵاو ئایه‌توڵای‌ عوزماو شێخ ئه‌لئیسلام، ئایا له‌هه‌موو ئه‌مانه‌ زاناتریت؟ به‌ئایین تریت؟ ئه‌مانه‌ هه‌رهه‌موو شانازی‌ به‌عومه‌ری‌ خه‌یامه‌وه‌ ده‌كه‌ن.

نموونه‌یه‌كی‌ تر ده‌هێنمه‌وه‌: بابا تاهیری‌ هه‌مه‌دانی‌ ده‌فه‌رموێت:

گر دستم رسد بر چرخ گردون

ازان پرسم اين چونست وان چون

يكى رادهى سد نازو نيعمت

ويكى را يك قرص جو الوده‌ درخون

له‌م چوارینه‌یه‌دا، نه‌ك له‌زه‌وییه‌وه‌، به‌ڵكو بابا تاهیر داوا ده‌كات ئه‌گه‌ر ده‌ستی‌ بگاته‌ چه‌رخی‌ گه‌ردوون، باسی‌ ژیانی‌ سه‌خت‌و ناعه‌داله‌تی‌ ده‌كات. چاكه‌ بابا تاهیر له‌سه‌رده‌می‌ (قازی‌ ئیسلام) ئه‌بو عومه‌ر محه‌مه‌د یوسف نه‌ژیابوو، ده‌نا بۆ رازیكردنی‌ وه‌زیره‌كه‌ی‌ واسق (حامید عه‌باس) كه‌ چۆن حوكمیدا خودا په‌رسترین كه‌س (حه‌لاج) بۆ بێ‌ نمود ترین كه‌س (سوڵتان) هه‌ڵواسرێ‌.

ئه‌گه‌ر له‌م سه‌رده‌مه‌ی‌ ئێمه‌دا، بابا تاهیری‌ هه‌مه‌دانی‌‌و ئه‌خۆل- كه‌ چل ساڵ به‌ر له‌ئێستادا، گوتویه‌تی‌: بتیت‌و ئه‌تپه‌رستم من عیباده‌ت بۆ خوا ناكه‌م ئه‌گه‌رچی‌ ئاگری‌ جه‌مره‌ی‌ جه‌هه‌ننه‌م بۆم له‌كارابێ‌

ژیابان ئه‌وا به‌دڵنیاییه‌وه‌ له‌یه‌كێك له‌مزگه‌وته‌كانه‌وه‌ خوتبه‌یه‌كی‌ جومعه‌یان به‌مسۆگه‌ری‌ بۆیان ده‌خوێنرایه‌وه‌، له‌خوتبه‌كه‌دا گه‌ر مه‌لاكه‌ له‌دوعایه‌كدا نه‌یگوتبا: یاخوا بایه‌عییان ببڕێت.. یاخوا سه‌یاره‌كه‌یان په‌نچه‌ر بێت. ئه‌ڵبه‌ته‌ ده‌یگوت سوك‌و ره‌زیلی‌ دنیاو قیامه‌تیان كه‌یت.

كاك قوبادی‌ جه‌لیزاده‌ دادوه‌ر بوو ده‌یان كه‌سی‌ سزاداوه‌ ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌پێی‌ یاسا، ره‌نگه‌ ناحه‌زانی‌ كاك قوبادو مامۆستای‌ خوتبه‌ خوێن، ئه‌م هه‌ڕه‌شانه‌ی‌ ئه‌م مامۆستایه‌ بقۆزنه‌وه‌و به‌دكارییه‌ك له‌گه‌ڵ‌ كاك قوباددا بكه‌ن... ئه‌وسا ئیدی‌ هه‌موو په‌نجه‌یه‌ك هێمای‌ تاوان بۆ ئه‌و مامۆستایه‌ درێژ ده‌كات. دیاره‌ تاقه‌ دڵۆپه‌ خوێنێك له‌لوتی‌ كاك قوباده‌وه‌ بێت، ئه‌وا ئه‌و مامۆستایه‌ به‌رپرسه‌ به‌رامبه‌ر به‌بنه‌ماڵه‌ی‌ مه‌لای‌ گه‌وره‌ی‌ كۆیه‌و هه‌موو جه‌لیزاده‌یه‌ك، كاك قوباد به‌ڕه‌چه‌ڵه‌ك سه‌ر به‌بنه‌ماڵه‌ی‌ ئایینییه‌، بۆیه‌ هه‌رچی‌ زووه‌ ئه‌و مامۆستا له‌خوتبه‌یه‌كی‌ دیدا- به‌رله‌وه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ گێره‌شێوێن قوبادو ئه‌و مامۆستایه‌ وه‌زعه‌كه‌ بقۆزنه‌وه‌- پاشگه‌زبوونه‌وه‌ی‌ خۆی‌ رابگه‌یه‌نێت‌و ئاوێك بكات به‌سه‌ر ئه‌م ئاگره‌دا...

دڵنیام بۆچونی‌ ئه‌م مامۆستایه‌ بۆچونی‌ هه‌موو مامۆستایانی‌ ئایینی‌ نییه‌و ته‌نها بۆچون‌و نوێنه‌ری‌ خۆیه‌تی‌، چونكه‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد هه‌ند مامۆستای‌ ئایینی‌ زاناو لێهاتوو له‌ئایین گه‌یشتووی‌ هه‌یه‌، قبووڵی‌ ئه‌وه‌ ناكه‌ن یه‌ك (مامۆستا) فه‌توا ده‌ركات‌و خه‌ڵكی‌ هاندات شاعیرێك بكوژن.

مامۆستای‌ ئایینی‌ ئه‌وتۆمان هه‌یه‌، گه‌ر ئه‌مه‌ی‌ كاك قوباد به‌كوفر بزانێت، ئاوها دوعای‌ بۆده‌كات‌و ده‌ڵێت: خودای‌ مه‌زن ئه‌و كه‌سه‌ ده‌رهه‌ق به‌مه‌زنی‌ ئێوه‌ هه‌ڵه‌ی‌ كردووه‌ یارمه‌تی‌ بده‌و بیهێنه‌ره‌وه‌ سه‌ر رێگای‌ راست‌و هیدایه‌تی‌ بده‌.

جه‌نابی‌ ئه‌و مامۆستایه‌ی‌ كه‌ خوێنی‌ كاك قوبادی‌ حه‌ڵاڵ‌ كردووه‌، زۆر چاك ده‌زانێت (ئایین) یانی‌ به‌خشنده‌یی‌‌و به‌خشین، ئه‌م مامۆستایه‌ زۆرچاك ده‌زانێت (ئه‌بو سوفیان) دوژمنی‌ سه‌رسه‌ختی‌ (محه‌مه‌د) (د.خ) بوو، كاتێ‌ مسوڵمانه‌كان مه‌ككه‌یان فه‌تح كرد، پێغه‌مبه‌ر فه‌رمووی‌ (من دخل بیت أبو سوفیان فهو أمن).

له‌سه‌رده‌می‌ حه‌زره‌تی‌ عیسای‌ پێغه‌مبه‌ر، هه‌ندێك كه‌س به‌تۆمه‌تی‌ زینا ده‌یانویست (ماریای‌ مه‌جده‌لی‌) ره‌جم بكه‌ن، حه‌زره‌تی‌ عیسا فه‌رمووی‌ (من منكم لم يخطأ فاليرجمها بحجارة‌) واته‌ هه‌ركه‌سێك له‌ئێوه‌ خه‌تای‌ نه‌كردبێت با به‌به‌ردێك ره‌جمی‌ بكات.. هه‌موویان به‌رده‌كانی‌ ده‌ستیان به‌ردایه‌وه‌.

مامۆستا زاناو لێهاتووه‌كان نوێنه‌ری‌ پێغه‌مبه‌رانن. یه‌كێك له‌سۆفیه‌كانی‌ ئایینی‌ مه‌سیح به‌خودا ده‌ڵێت: خودای‌ مه‌زن چۆن ده‌توانم له‌به‌هه‌شت بم‌و له‌ته‌نیشتمه‌وه‌ دۆزه‌خ هه‌بێت یا خه‌ڵقه‌نده‌كانی‌ خۆت-ئه‌وانه‌ی‌ له‌دۆزه‌خدان- بیانبه‌خشه‌، یا منیش بۆ دۆزه‌خ بنێره‌ تا دڵنه‌واییان بده‌مه‌وه‌.

فه‌لسه‌فه‌ی‌ هه‌موو ئایینه‌كانی‌ دنیا له‌دێڕێكدا خۆی‌ چڕكردووه‌ته‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌مه‌یه‌ (هه‌ر شتێكت بۆ خۆت ناوێ‌، بۆ كه‌سانی‌ دیشت نه‌وێ‌).

باوه‌ڕ ناكه‌م له‌سه‌ر زه‌ویدا كه‌سان هه‌بن بیانه‌وێ‌ هه‌ژارو نه‌خۆش بێده‌ره‌تان‌و خائین‌و به‌دفه‌ڕ‌و بێڕه‌وشت بن. خه‌ڵكێ‌ ئیمانی‌ به‌خوای‌ مه‌زن هه‌بێت، ئه‌مانه‌ بۆ هیچ خه‌ڵقه‌نده‌یه‌كی‌ خوا ناخوازێ‌. ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م جۆره‌ خواسته‌ی‌ هه‌بێت، ئه‌ڵبه‌ته‌ كه‌سێك نییه‌ له‌خوا بترسێت. ئه‌ركی‌ راسته‌قینه‌ی‌ مامۆستای‌ ئایین ئه‌وه‌یه‌ خه‌ڵكی‌ فێركه‌ن له‌دوو كه‌س بترسن، یه‌كه‌م له‌خوای‌ مه‌زن‌و دووه‌م له‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ له‌خوا ناترسن، له‌مه‌ودوا ئه‌ركی‌ مامۆستایانی‌ ئایینی‌ ئیسلام ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ شیكه‌نه‌وه‌ (وجعلناكم شعوباو قبائل) تا به‌رپه‌رچی‌ ئه‌و كتێبانه‌ بده‌نه‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێن: كورد نه‌وه‌ی‌ جن‌و شه‌یتانه‌..

ئه‌ركی‌ مامۆستایانی‌ ئایین ئه‌وه‌یه‌ له‌خودا بپاڕێنه‌وه‌و داوا بكات ئه‌و (نووسه‌رانه‌) ببه‌خشێت كه‌ كوردیان كردووه‌ به‌نه‌وه‌ی‌ شه‌یتان‌و جنۆكه‌.

زۆربه‌ی‌ شۆڕشه‌كانی‌ كورد (مه‌لا) مامۆستای‌ ئایین به‌رپای‌ كردوون (مه‌لا) شیعری‌ كوردی‌ گه‌یانده‌ لوتكه‌ (نالی‌، مه‌لای‌ جزیری‌، حاجی‌ قادری‌ كۆیی‌، وه‌فایی‌). له‌گه‌ڵ‌ ئه‌مانه‌شدا ‌مه‌لا بوون، ڤیزه‌ نییه‌ بۆ به‌هه‌شت چوون... هه‌ندێ‌ مه‌لامان هه‌بووه‌ بڵاوی‌ ده‌كرده‌وه‌ كه‌ سه‌دام هه‌ڵه‌بجه‌ی‌ كیمیاباران نه‌كردووه‌، مه‌لامان هه‌بووه‌ ئینكاری‌ ئه‌نفالی‌ كردووه‌، له‌سه‌رده‌می‌ عه‌بدولسه‌لام عارفدا هه‌ندێ‌ مه‌لا فه‌توایاندا كه‌ كورد كوشتن (جیهاد)ه‌..

هه‌موو چین‌و توێژێك چاك‌و خراپی‌ تێدایه‌، مه‌ینۆش هه‌یه‌ به‌ویژدانتره‌ له‌و حاجییه‌ دوكانداره‌ی‌ گرانفرۆشی‌ ده‌كات..

لێره‌دا جێی‌ خۆیه‌تی‌ ئاماژه‌ به‌یه‌ك مه‌لا له‌ناو هه‌زاران مه‌لا شاره‌زاو لێهاتوو بكه‌م. كه‌ به‌شیكردنه‌وه‌ی‌ ئایینی‌ نه‌ته‌وه‌و خاك‌و خودا خۆشه‌ویستتر ده‌كات. ئه‌ویش مامۆستا مه‌لا عومه‌ر چنگیانییه‌..

له‌به‌رنامه‌ ته‌له‌فزیۆنییه‌كانی‌ (چ به‌كوردی‌ یان به‌عه‌ره‌بی‌) هه‌ند به‌ڕه‌وانی‌‌و ساده‌یی‌ خه‌ڵكان حاڵی‌ ده‌كات، سه‌رسامی‌ خۆم ده‌رده‌بڕم به‌رامبه‌ر عه‌ره‌بی‌ زانییه‌كه‌ی‌ كه‌زمانی‌ قورئانمان لا خۆشه‌ویستتر ده‌كات، ئه‌و زمانه‌ی‌ (أمرؤ القيس، عمرو بن كلثوم، طرفة بن عبد) ئه‌و زمانه‌ی‌ ئیمامی‌ عه‌لی‌ نه‌هجی‌ به‌لاغه‌ی‌ پێنوسیوه‌... ئه‌و زمانه‌ی‌ (مامۆستا مه‌سعود محه‌مه‌دی‌ جه‌لیزاده‌ كه‌ ده‌كاته‌ كوڕی‌ مه‌لای‌ گه‌وره‌، ئه‌و مه‌لایه‌ی‌ كچی‌ خۆی‌ ناردۆته‌ قوتابخانه‌ی‌ كوڕان- كه‌ تاكه‌ قوتابخانه‌ بووه‌ له‌سه‌تاپای‌ عێراق‌و ده‌وروبه‌ردا نه‌بووه‌ كوڕو كچ به‌یه‌كه‌وه‌ بخوێنن- له‌یه‌كه‌م گوتاری‌ په‌رله‌مانی‌ عێراق له‌سه‌رده‌می‌ پاشایه‌تی‌ په‌رله‌مانتارانی‌ سه‌رسامكرد. هه‌روه‌ها كاتێك مامۆستا مه‌سعود محه‌مه‌دی‌ جه‌لیزاده‌ كه‌ بووه‌ سه‌رۆكی‌ كۆڕی‌ زانیاری‌ كورد، له‌كۆڕێكدا كه‌ سه‌رۆكی‌ كۆڕی‌ زانیاری‌ عێراق ئاماده‌بوو كه‌ زمانزانێكی‌ گه‌لێك ناسراوبوو، مامۆستا مه‌سعود له‌شیننامه‌یه‌كدا به‌عه‌ره‌بی‌ هاته‌گۆ. پاشان سه‌رۆكی‌ كۆڕی‌ زانیاری‌ عێراق ده‌ستیكرده‌ ملی‌‌و گوتی‌: ئه‌گه‌ر من قورئانم نه‌خوێندباو شاره‌زایی‌ ته‌واوی‌ ئایه‌ته‌كانی‌ نه‌بام، ئه‌و زمانه‌كه‌ی‌ تۆو زمانه‌كه‌ی‌ قورئانم بۆ جیا نه‌ده‌كرایه‌وه‌.

ئا لێره‌دا بۆیه‌ باسی‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی‌ ده‌كه‌م، چونكه‌ دكتۆر شاهۆ سه‌عید كه‌ پسپۆڕه‌ له‌زمان‌و كوڕه‌ مه‌لایشه‌ له‌په‌رله‌ماندا بێته‌گۆو نووسینه‌كانی‌ مه‌سعودی‌‌و راغبی ئه‌سفه‌هانی‌‌و كلینی‌‌و وحلی‌‌و توسی‌ شه‌رح بكات بۆ په‌رله‌مانتاران...

هه‌روه‌ها داوا له‌دکتۆر ره‌فیق سابیرو دكتۆر شاهۆو دانای‌ سه‌عید سۆفی‌‌ ده‌كه‌م وه‌ك نووسه‌ر ببن به‌كه‌فیلی‌ كتێبه‌كه‌ی‌ قوبادی‌ جه‌لیزاده‌و له‌زیندانی‌ تاریك‌و نوته‌كه‌ی‌ (بێسه‌وادیا) ئازاد بكه‌ن.

هه‌روه‌ها داوا له‌په‌رله‌مانتاران ده‌كه‌م:

یه‌كه‌م سه‌رۆكی‌ لیژنه‌ی‌ ئه‌وقاف بخاته‌ نێو قه‌فه‌زی‌ ئیتیهامه‌وه‌ به‌وه‌ی‌ كه‌ بڕیارێكی‌ تاكڕه‌وی‌ ده‌ركردووه‌ به‌مه‌نعكردنی‌ كتێبی‌ كۆمه‌له‌شیعره‌كه‌ی‌ قوبادی‌ جه‌لیزاده‌. كه‌ به‌مه‌ سنووری‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ په‌رله‌مانی‌ تێپه‌ڕاندووه‌، چونكه‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ په‌رله‌مان بریتییه‌ له‌یاسادانان‌و چاودێری‌ ئه‌دای‌ حكومه‌ت.

جگه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌ سه‌رۆكی‌ ئه‌و لیژنه‌یه‌ (وه‌ك دیكتاتۆرێك) بێئاگاداركردنه‌وه‌ی‌ ئه‌ندامانی‌ لیژنه‌كه‌ ره‌فتاری‌ كردووه‌ به‌پێی‌ یاسای‌ چاپه‌مه‌نی‌، هه‌ر كتێبێك هه‌ستی‌ ئایینی‌ زامدار بكات، یا پێچه‌وانه‌ی‌ ئاداب‌و ئابڕووی‌ گشتی‌ بێت، ته‌نها دادگاكان بۆیان هه‌یه‌ كتێبه‌كه‌ مه‌نع بكه‌ن، نه‌ك لیژنه‌ی‌ (مه‌نعی‌ كتێبانی‌ په‌رله‌مان).

ئه‌م ره‌فتاره‌ نامه‌سئولانه‌، ته‌جره‌به‌ی‌ په‌رله‌مانیمان له‌به‌رده‌م چاودێرانی‌ ده‌ره‌وه‌و ناوخۆ له‌كه‌دار ده‌كات، دڵسۆزانمان نیگه‌ران ده‌كات.

له‌ناونشانی‌ ئه‌م وتاره‌دا ناوی‌ په‌رله‌مانم هێناوه‌، تا ئێره‌ گازنده‌م لێكردوون. ده‌شبێ‌ سوپاسێكیشیان بكه‌م له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ كتێبه‌كه‌ (1000) هه‌زار دانه‌ی‌ لێچاپ كرابوو، گه‌ر ئه‌م هه‌رایه‌یان نه‌نابایه‌وه‌ ره‌نگبوو هه‌ر دوو هه‌زار كه‌سێك ئه‌و شیعره‌یان به‌رچاو كه‌وتبا، كه‌چی‌ ئێستا سه‌دان هه‌زار كه‌س له‌سایته‌كات له‌ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵاتدا ئه‌و شیعره‌یان خوێندۆته‌وه‌، هه‌ر ره‌فتاری‌ په‌رله‌مان بوو كه‌ ده‌قی‌ شیعره‌كه‌ بۆ ده‌یان هه‌زار خوێنه‌ری‌ ئاوێنه‌ بڵاوكه‌مه‌وه‌... كه‌ زۆربه‌ی‌ زۆری‌ خوێنه‌ران له‌وه‌ گه‌یشتوون كه‌ قه‌سیده‌یه‌كی‌ عیرفانییه‌، نه‌ك وه‌ك ته‌فسیری‌ ئه‌و مه‌لایه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێت: دیفاع له‌خوا ده‌كه‌م

خودا بێده‌سه‌ڵات نییه‌ خه‌ڵقه‌نده‌ هه‌ركه‌سێك بێت دیفاعی‌ لێبكات...

چونكه‌ وشه‌ی‌ دیفاع بۆ كه‌سانی‌ مه‌زڵوم به‌كاردێت... خودا مه‌زڵوم نییه‌

خودا مه‌زنه‌... خودای‌ مه‌لاو قه‌شه‌و ئاخوندو مالومه‌و خودای‌ شاعیرو نه‌خوێنده‌واره‌

خودای‌ شوانه‌كه‌ی‌ حه‌زره‌تی‌ موسایه‌...