|
بیری
عهرهبی بیرێکی نهخۆشهلهڕوی دهرونیهوه ... جمال فتاح
وهک ڕونه
ههردوباڵی شێعهو سونهی عێراق بهگشتی وباڵی شۆڤێنی عهرهبی کهخۆیان
لهبهعسیهکان وبهشێکی عهرهبی شێعهو بهشێکی عهرهبی سونهدا
ئهبیننهوه بهتهواوی مافهکانی کوردیان لهدوستوری عێراقدا پشتگوێ
خستووه ههڵبهت لهههردووباڵی شێعهو سونه کامیان زۆر شۆڤێنی وڕهگهز
پهرسته دایان ناون بۆلیژنهی دهستور ئهمهش ههرلهبهر ئهوهی
مافهکانی کورد پشتگوێ بخرێت. بهکورتی ههروهک لهڕابردوشدا لهکۆمهڵه
وتارێکدا ئاماژهم بۆکردوه وئێستاش ئهیڵێمهوه عهرهب بهگشتی
وعهرهبی عێراق بهتایبهتی هێشتا باوهڕیان بهمافی خۆشیان نیه وهک
خودی عهرهب. ئیتر مافی کوردو خهڵکیتر چۆن ئهسهلمێنن. ههموعهرهب
هێشتا لهکۆمهڵگای مهدهنی وبهمهدهنی بوونی کۆمهڵگاودهسهڵات
کۆڵوکڵۆڵن. ههموعهرهب بهئێستاشهوه لهبیستودو دهوڵهت
تاکهدهوڵهتێکی دیموکراسی خوازی تێدانیه. ههموعهرهب بهئێستاشهوه
باوهڕیان وایه کهپێویستهسهرکردهیهک ههبێت وهک سهدام فهرمانیان
لهسهربکات و وهک ڕانهمهڕ بهداروبهردیاندابدات. ئهمهشههڵبهت
هۆی ئهوهیه عهرهب پهیڕهوی لهبیریشۆڤێنیوکۆنهپهرستی ئهکهن
لهبهرئهوهی بوونهته کۆمهڵگایهکی دواکهوتو
وهدهروننهخۆشوناڕۆشنبیرن. .
عهرهبهکان
بهگشتی کێشهی دهرونیان ههیه کێشهدهرونیهکانیان
لهکێشهدهرونیهکانی گهلانی دیکه زۆرزیاتره. ئهوانهش بهدیدی من
ئهگهڕێتهوه بۆ ئهم خاڵانه:إ-عهرهب خاوهنی ئاینی ئیسلامهو ئاینی
ئیسلامیش لهچاوئاینهکانی تری گێتی ئاینێکی وشکوگوشراوهلهڕوی ژیانی
مرۆڤهوهو بهپێی بارنامهیهکی سونهتی ڕاوهستاو لهیهک جێگادا ئهوه
بۆماوهی چواردهسهدهیه دانراوهو کاریپێ ئهکرێت لهوماوه
دورودرێژهدا هیچکهس مافی دهستکاری وگۆڕانکاری ئهوئاینهی
نهبووهوئاینی ئیسلام بهتهواوی تێکهڵی دهوڵهتو دهسهڵاتی
عهرهبیه. ئهمهش بهکورتی تێکهڵی ههمووبڕگهکانی ژیانی عهرهبه
بارنامهی سهرهتایی ژیانی مرۆڤی عهرهبیهلهجهزیرهی عهرهبیداو
لهگهل گۆڕانکاریهکانی سهردهم وئازادی ومافی مرۆڤ وبهتایبهتی لهگهل
مافهکانی لاوان وئافرهتان ومنداڵاندا نایهتهوه بهڵکو بهتهواویش
پێچهوانهی ئهوبڕگانهی سهرهوهیه. ب-ڕۆشنبیری گشتی زۆرکهم عهرهبو
وڵاتهعهرهبیهکانی گرتووهتهوه ئهویش سهرهڕای تێکهڵ بوونی ئاین
بهتهواوی بڕگهکانی ژیانی مرۆڤی عهرهبی لهلایهن کوێخاکانی عهرهب
ههمیشه ڕۆشنبیری گشتی بهبڤهو حهرام هاتووهته ژماردن. ج-لهسهرهتای
پهیدابوونی ژیانی عهرهبهوه ستهموملهوڕی و دیکتاتۆریهت
لهناوعهرهبدا باوبووه وتاکوئێستاش درێژهی ههیه. ئهمهش نهک ڕێگای
بهتاکی کۆمهڵگای عهرهب نهداوه بوونی خۆی ببینێتهوه لهژیاندا
بهڵکوڕێگایان بهکۆمهڵانی خهڵکی عهرهبیش نهداوه کهبوونی خۆیان
وهکو ههرچینو توێژێکی کۆمهڵ بناسن وبههره لهمافهکانیان وهربگرن.
ههربۆیهش بهئێستاشهوه ههموعهرهب هیچ یهکێتیهکی یهکگرتوویان نیه
وهک یهکێتی لاوانی عهرهب یهکێتی مامۆستایانی عهرهب یهکێتی
قوتابیانی عهرهب یهکێتی ئافرهتانی عهرهب وهتد. . . ئهوهی عهرهب
بهڕواڵهت ههیهتی کۆمهڵگای عهرهبیه (الجامیعهالعربیه) کهئهویش
تهنها خواستی پاراستنی سهرانی دکتاتۆرو شۆڤێنیستی عهرهبه ونوێنهری
ڕژێمه داکتاتۆرو چهوسێنهرهکانی عهرهبهو هیچیتر. دیاره زهوتکردنو
سهلبکردنی مافوئازادیهکان لهتاکو لهچینوتوێژی کۆمهڵگا بهگشتی
دهبێتههۆی دروستبوونی کێشهو گرێی دهرونی گهورهو فراوان لهدڵو
دهرونی ههرتاکێکی کۆمهڵگادابهتایبهتی لاوان. ئهوگرێوگرفته
دهرونیانهش بۆدێر زهمان چارهسهرکردنیان محاڵه. د-عهرهب بهگشتی
وعهرهبی عێراق بهتایبهتی سهرهڕای ئهوکێشانهی سهرهوه کهکێشهی
دهرونی گهورهگهورهی بۆدروست کردون. بهدرێژایی مێژویان سهرانی
خۆسهپێن ودکتاتۆری ڕژێمه یهک لهدوایهکهکانی عێراق سهرهڕای جهنگی
بهردهوام لهگهل کورد ههرجارهی لهگهل جیرانێک جهنگیان دروست
کردوه. عهرهبی عێراق بهردهوام بهدرێژایی سهدهی ڕابردوو ههم
لهجهنگوچهوسانهوهدابوون ههم خۆشیان وهک چهوسێنهر بهشێک بوون
لهوچهوسانهوانهی گهلانی عێراق بۆیه گرێدهرونیهکانی عهرهبی عێراق
لهعهرهبی وڵاتانی دیکه زیاتره. وه چاوهڕوانی بهپهله لهلایهن
کوردهوه لهعهرهبی عێراقی کهلهپڕ بگۆڕێت بهرهو دیموکراسی وپاراستنی
مافهکانی مرۆڤ ومافهمهدهنیهکان ئهمهشتێکی محاڵه ههرگیز
باوهڕناکرێت عهرهبی عێراق بۆدهیان ساڵی دیکهش لهوڕوانهوهگۆڕانی
بهسهردابێت. چونکهسهرهڕای ئهوبیره دواکهوتوانه عهرهبیه گشتیه
کهعهرهبی عێراقیش وهک ههرعهرهبێکی جیهانی عهرهب بهسهریدازاڵهو
تێکهڵی خوێنی بووه کوێخاکانی عهرهب وشۆڤێنستی عهرهبیش لهڕێگای
جۆراوجۆرهوه ههوڵ ئهدهن کهعهرهبه عێراقیهکان لهوبیرهکۆنهدهر
نهچن وهبهتهواوی دژی دیموکراسی ومافی مرۆڤ ومافی نهتهوهکانی تری
عێراقبن بهتایبهتی کورد وه بهتهواوی دژی مافهمهدهنیهکانو
بهمهدهنی کردنی کۆمهڵگای عێراق بن. ئهمهش وای کردوه کهئهوڕهوشه
ناههمواره لهعێراق دروستبکرێت ئهوههموخهڵکه بێتاوانهی عێراق
بکرێته قوربانی بیری دواکهوتوانهی عهرهب وباڵی شۆڤێنستی
عهرهبیوئهوگشت خوێنهی عێراقیهکان بهگشتی وعهرهبه عێراقیهکان
بهتایبهتی بڕژێنرێت لهپێناوی سهرکهوتن وزاڵبوونی تهنها باڵی
کۆنهپهرستی وشۆڤێنیستی عهرهبیدا.
پێویسته ئهوهش
بوترێت کهئهم بیرهی شۆڤێنیستی وکۆنهپهرهستی عهرهبی ئێستا پهیڕهوی
لێدهکهن بیری چهرخهکانی ناوهڕاستی جیهانی عهرهبهو ئهوبیروبۆچونه
لهسهدهی نۆزدهوه لهئهوروپا بهتهواوی وهلانراوهو لهسهرهتای
سهدهی بیستیشهوه بهتهواوی ههوڵیانداوه بۆجیاکردنهوهی دهسهڵاتی
دین لهدهوڵهتو دامهزراندنی دهوڵهتی بهتهواوی سهربهزانستی خواز
ئهمهش وای کردوه لهلایهک دین لهئهوروپا پیرۆزی خۆی لهلای
پهیڕهوانی بهێڵێتهوهو لهلایهکی کهش دهوڵهت بهتهواوی سهربهستی
زانستیهوه کارهکانی کۆمهڵگاڕێکبخاتو بهڕێوهیببات وهکۆمهڵانی
خهڵکیش بهتهواوی لهمافهئازادیو دیموکراسی ومافهمهدهنیهکانی
خۆیانبگهن وبهتهواوی بههرهله مافهمهدهنیهکانی خۆیان وهربگرن
وپهیوهندی نێوان دهوڵهتو کۆمهڵ پهیوهندیهکی تهواو شهفافو ڕوونه
وه چی تاکهکانی دهوڵهتو چی
تاکهکانیکۆمهڵبهتهواویوهبهشهفافیلهئهرکومافهکانیخۆیانشارهزان.
.
بۆیه بۆڕزگار بوونی
عهرهب لهوڕهوشه دواکهوتوانه پڕلهکارهساتوتراژیدیاو
مهینهتیانهیان پێویسته ڕۆشنبیرانی عهرهب ههوڵی گۆڕانکاریهکان بهم
ئاراستانهی سهرهوه بدهن وهههوڵی تهواوبدهن بۆجیاکردنهوهی دین
لهدهوڵهت وههوڵدان بۆدیموکراتیزهکردنی دهسهڵاتی عهرهبی وپاراستنی
مافی مرۆڤو دابینکردنی مافهمهدهنیهکانی کۆمهڵگای عهرهبی ودانپێدانان
وپاراستنی مافی نهتهوهوکهمهنهتهوهکانی ترکهلهلایهن عهرهبهوه
مافیان پێشێل کراوه. بهدهر لهمه ههم دینی ئیسلام ههرچی زیاتر
ئهبێته دینێکی بێزراو لهلای پهیڕهوانی بهگشتی ولهلای گهلانی
ئیسلامزده بهتایبهتی وهههم ههرچی زیاتر ئهوبیره
کۆنهپهرستیهشۆڤێنستیهی عهرهب تراژیدیای زیاتر بۆعهرهب خۆیو
بۆگهلانی تری ئیسلامزهده دروست ئهکات لهئهنجامیشدا سهرانی عهرهب
بهگشتی ورۆشنبیرانی
عهرهبیبێههڵوێستبهتایبهتیتوشیبهرپرسیاریهتیمێژوییئهبن. .
7/8/2005
| 
